هند و ضرورت اتخاذ استراتژی موثر در افغانستان

انستیتوت مطالعات و تحقیقات دفاعی
برگردان : عبدالاحد بهرامی

استراتژی هند در قبال افغانستان بعد از حملات تروریستی یازدهم سپتمبر در امریکا، بر سه محور زیر استوار بوده است: مشارکت در توسعه اقتصادی، حمایت از دولت مرکزی افغانستان و تلاش برای جلوگیری از برگشت مجدد طالبان به قدرت . هدف هند از این استراتژی، اینست تا از تبدیل شدن افغانستان به عنوان محل امنی برای گروه های رادیکال اسلامگرا و پناهگاه تروریست های مخالف هند جلوگیری کند. اما هند از این هدف که محور سوم استراتژی خود در افغانستان را به واقعیت مبدل سازد، باز مانده است. کنفرانسی که سال گذشته در لندن برگزار گردید، بازگشت طالبان –اعم از طالبان خوب و یا بد– را عملا به یک واقعیت اجتناب ناپذیر تبدیل کرد. پس از سال ها روابط غیر دوستانه میان اسلام آباد و کابل، اکنون آقای کرزی روابط گرمتری را با پاکستان آغاز کرده تا کمک آن کشور را برای مصالحه با طالبان با خود داشته باشد. استراتژی هند در افغانستان مبنی بر این هدف که از برگشت مجدد طالبان جلوگیری کند، عمدتا بر توانایی امریکا در عملی ساختن اهداف نظامی ائتلاف بین المللی و تقویت ظرفیت و کفایت دولت افغانستان به رهبری حامد کرزی برای استقرار یک حکومت موثر و کارآمد در این کشور، متکی بوده است.
اما از این واقعیت نمی توان غافل بود که تاکنون هند نقش پاکستان در امور افغانستان را دستکم گرفته بوده و این موضوع اکنون این کشور را با ناگزیری های جدیدی مواجه ساخته است. اکنون که احتمال برگشت طالبان در عرصه سیاسی افغانستان بیش از پیش مطرح شده، هند نیز تغییر محسوسی را در موضع خود در رابطه با افغانستان نشان داده است. اس ام کریشنا، وزیر خارجه هند در سخنانی گفته که "روند ادغام مجدد طالبان در افغانستان، باید توسط افغان ها رهبری شود و همه شمول و شفاف باشد. وی تاکید کرده که هر نوع دخالت خارجی در این روند، هم در موفقیت آن و هم برای آینده یک افغانستان دموکراتیک، باثبات، کثرت گرا و مرفه زیانبار خواهد بود. واقعیت انکارناپذیر اینست که پاکستان در موفقیت روند مصالحه و ادغام طالبان به جامعه، نقش تعیین کننده ای دارد. یوسف رضا گیلانی، نخست وزیر پاکستان به صراحت گفته است که "هیچ نتیجه ای بدون حضور پاکستان به دست نمی آید؛ زیرا پاکستان بخشی از راه حل است." بیزاری و خستگی ایالات متحده از روند جنگ افغانستان به وضوح پیداست، طوری که این کشور اکنون برای از پای درآوردن طالبان به افزایش قابل توجه میزان حملات هواپیماهای بدون سرنشین امریکایی در مناطق قبایلی پاکستان دست یازیده تا معادله استراتژيک را در داخل افغانستان تغییر دهد. اکنون به نظر می رسد که امریکا با محدودیت های جدی در افغانستان روبروست و تلاش این کشور برای متقاعد ساختن پاکستان برای همکاری در مبارزه علیه گروه های شورشی نیز بر وفق مراد به پیش نمی رود. بحران اقتصادی و میزان رو به افزایش تلفات نیروهای خارجی در افغانستان، حضور درازمدت و دوامدار کشورهای عضو ائتلاف تحت رهبری امریکا در افغانستان را با چالش هایی مواجه ساخته است. ایالات متحده، استراتژی خروج از افغانستان را به ثبات نسبی این کشور که منافع و امنیت امریکا را مورد تهدید قرار ندهد، مرتبط دانسته است. در عین حال، ایالات متحده از پذیرش این واقعیت که میان طالبان و القاعده روابط بنیادین و عمیقی برقرار است، خوددداری کرده و همواره بر از پای درآوردن شبکه القاعده در افغانستان و پاکستان تاکید کرده است. گروه هایی که قادرند تاثیر غیر قابل انکاری بر روند خشونت ها در افغانستان بگذارند عبارتند از شبکه حقانی، - مستقر در وزیرستان شمالی- ، شورای کویته و اکنون شورای کراچی –طوری که در رسانه های جمعی درز کرده– که گفته می شود همه این گروه ها به نحوی با سازمان اطلاعاتی پاکستان ارتباط داشته اند. هند به تدریج در حال پی بردن به این واقعیت است که هر نوع استراتژی توام با موفقیت در افغانستان، ناگزیر شامل حضور پاکستان در این کشور نیز خواهد شد.
هند نیز همانند ایالات متحده امریکا، ترجیح می دهد، طالبانی در روند مذاکره و ادغام مجدد در جامعه سهیم باشند که خشونت را کنار بگذارند و قانون اساسی افغانستان را بپذیرند. با توجه به این شرایط، اکنون هند نیازمند استراتژی است که بتواند از منافع این کشور در روابط آن با افغانستان در آینده حفاظت نماید. ایالات متحده استراتژی خروج از افغانستان را یک هدف اعلام کرده؛ هدفی که می تواند همچنان قابل تغییر باشد؛ زیرا این استراتژی با چالش های متعددی اذعان کرده که در برابر عملی ساختن آن روبروست. این استراتژی که در کنفرانس سران ناتو در لیسبون اعلام گردید، بار دیگر در سخنرانی باراک اوباما رییس جمهور امریکا به مناسبت "بررسی استراتژی امریکا در افغانستان" مورد تاکید قرار گرفت. هند نیز تاکید کرده است که هر نوع خروج از افغانستتان باید بر اساس واقعیت های عینی در افغانستان، و نه بر اساس جدول زمانی از پیش تعیین شده، صورت گیرد. کمک های اقتصادی هند در افغانستان با حسن نیت گسترده ای مورد استقبال قرار گرفته است. اما هند فاقد استراتژی سیاسی در رابطه با برگشت احتمالی طالبان به عرصه مذاکرات و چانه زنی های سیاسی در این کشور است. هند اکنون از سرمایه گذاری های بیشتر در بخش توسعه اقتصادی افغانستان نگران است، چه آنکه این کشور از آرایش سیاسی احتمالی در آینده افغانستان مطمئن نیست. با آنکه برگشت طالبان محتمل به نظر نمی رسد، اما احتمال تغییر موازنه سیاسی در این کشور ممکن است حضور اقتصادی و انکشافی هند در افغانستان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
با توجه به واقعیت هایی که تذکر آن رفت، هند نیاز دارد تا سیاستی را طرح کند که میزان بازنده بودن دهلی نو را به حداقل کاهش دهد. هند نیاز دارد تا سیاست فعالی منطقه ای را اتخاذ کند و کشورهای دیگر در منطقه را که نگرانی های مشابهی در رابطه با روند مصالحه و مذاکره با طالبان دارند، به ایفای نقش فعال تری در افغانستان وادارند. گزینه های متعددی برای هند در راستای تعامل و هماهنگی بیشتر با کشورهای منطقه وجود دارد. یکی از این گزینه ها، عقیم گذاشتن تلاش های گروه های افراطی به نفوذ و قدرت گیری بیشتر در افغانستان است. گزینه دیگر، کاهش دادن وابستگی و گرایش دولت افغانستان به پاکستان در امور تجارت و ترانزیت است تا کابل از این توانایی برخوردار باشد موضع مستقل تری اتخاذ کند و کمتر در برابر فشارهای پاکستان آسیب پذیر باشد. هند باید نقش پیشتازی را در فعال ساختن دیپلماسی کشورهای همسایه افغانستان بازی نماید. در این راستا، باید تلاش صورت گیرد تا پاکستان برای کاهش بی اعتمادی ها و بدبینی ها تلاش کند. هند همراه با پاکستان و افغانستان پروژه انتقال گاز ترکمنستان به آسیای جنوبی را به امضا رسانده و برای همکاری ها میان کشورهای منطقه در بخش انرژی، باید رایزنی های بیشتری صورت گیرد. هند باید بصورت جدی برای توسعه بندر چابهار تلاش نماید. گزارش ها حاکی از آنست که شرکت های هندی برای کسب امتیاز بهره برداری معدن حاجیگک در ولایت بامیان افغانستان رقابت می کنند و این بهره برداری نیاز به تامین مسیر امن انتقال مواد بهره برداری شده به منطقه دارد. و برای تضمین هر چه بیشتر ثبات در افغانستان، کشورهای منطقه نیاز دارند حضور کافی اقلیت های قومی افغان را در قدرت سیاسی تامین و تضمین نمایند. کشورهای دیگر منطقه نیز برای مرحله انتقال در افغانستان آماده می شوند؛ به عنوان نمونه می توان به اولین سفر قریب الوقوع دیمیتری مدودوف، رییس جمهور روسیه، به افغانستان اشاره کرد. ایران نیز برای اولین بار به نشست بین المللی گروه موسوم به گروه تماس، در سال 2010 در روم شرکت کرد. ایران نیز همانند هند، منافعش را در آن جستجو می کند که دولت افغانستان در آینده تحت نفوذ پاکستان نباشد و روند مصالحه با طالبان به تمام معنی یک ابتکار افغانی باشد. در این میان، ضرورت آن است که کشورهای چین و تاجیکستان، به عنوان همسایگان افغانستان که کمتر در این کشور نقش فعال داشته اند و تمایلی به برگشت طالبان ندارند، نقش فعال تری در افغانستان ایفا نمایند. کشورهای منطقه هرکدام سیاست های متفاوت و حتی متناقض خود را در افغانستان تعقیب کرده اند و این وزنه را به نفع پاکستان تغییر داده است. بر این اساس، هند باید بصورت فعال تری با این کشورهای منطقه تعامل داشته باشد و این به همگرایی بیشتر منافع کشورهای منطقه در رابطه با افغانستان و روند مذاکره با طالبان منجر خواهد شد.
منبع : http://www.dailyafghanistan.com/newspages/opinion2.html#03