انتخابات ریاست جمهوری و پارادوکس های زمانی

محمد اسحاق فیاض
Mif_1967@yahoo.com

انتخابات ریاست جمهوری درافغانستان قبل از آن که به مرحله نام نویسی نامزد ها و کمپاین برسد، موضوع زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، خود به یک چالش تبدیل گردیده است. چند هفته قبل کمیسیون مستقل انتخابات کشور، پس از ماهها بحث و گمانه زنی برسر تعیین دقیق زمان انتخابات ریاست جمهوری سال آینده در افغانستان، رسما زمان برگزاری انتخابات را سه ماه تاخیر انداخت و تاریخ دقیق برگزاری انتخابات ریاست جمهوری را 29 اسد 1388 اعلام کرد. عزيز الله لودين"رئيس كمسيون مستقل انتخابات  کشور در نشست خبري خود  دلیل این تاخیر را سه عامل ذکر کرد و گفت:"علت اين تأخير  نیز مشكلات مختلف تداركاتي، امنيتي و مالي  می باشد".
درهمان زما نیز تعدای از نمایندگان پارلمان، سناتور ها و احزاب سیاسی با این تاخیر مخالفت کردند و خواهان برگزاری انتخابات در موعد مقرر شدند و ریاست جمهوری اقای کرزی را بعد از 29 جوزا قانونی ندانستند. اما زمانی که سازمان ملل و دیگر کشورهای خارجی به دلیل اوضاع امنیتی کشور، ازاین تاخیر حمایت کردند، مخالفان داخلی سکوت اختیارکردند و این سکوت علامت این بود که آنان نیز این تاخیر زمانی را پذیرفته اند.
بعد از آن مخالفان سیاسی اقای کرزی این سئوال را مطرح می کردند که بعد از 29 جوزا ریاست اقای کرزی چگونه قانونی خواهد بود؟ ظاهرا کمیسیون انتخابات موضوع زمان پیروزی رئیس جمهور در انتخابات و زمانی سوگند به عنوان رئیس جمهوری را مطرح کرده که در صورت دوم می تواند تا مدتی به سر قدرت باقی بماند و از این طریق می تواند مشروعیت برای ماندن داشته باشد.
برخی دیگر خواهان اعلام وضعیت اضطرای شده بودند تا درسایه این وضعیت دولت موقت تشکیل گردیده و تا زمان انتخابات و مشخص شدن رئیس جمهور جدید، به کار خود ادامه دهد. برخی دیگر خواهان آن شده بودند که مجلس ملی یعنی مجلس نمایندگان و سنا با هم مدت ریاست جمهوری اقای کرزی را تمدید نمایند، اما برخی آن را در صلاحیت  مجلس ملی ندانسته بودند و آن وظیفه لوی جرگه دانسته بود و برای برون رفت ازاین مشکل خواهان برگزاری لوی جرگه شده بودند.
با همه این بحث ها کسانی که می خواستند خود را نامزد ریاست جمهوری کنند، به خیال این که با تاخیر زمانی برگزاری انتخابات، تلاش های جدی را در این زمینه را برای بعد موکول کرده بودند یا این تلاش ها را کند ساخته بود، به همین دلیل هنوزهم ائتلاف های لازم و نیز نشست های ائتلافی میان احزاب و کسانی که مایل به کاندید هستند، تاکنون به وجود نیامده است. فقط تعدادی از کسانی که احتمال نامزدی آنان می رود فعلا در امریکا به سر می برند و گفته می شود که آنان روی این موضوع مشغول غور هستند.
درچنین فضایی ناگهان آقای کرزی تصمیم جدیدی گرفت. دفتریاست جمهوری با انتشار یک نامه خبری اعلام کرده است که آقای کرزی رایزنی در زمان برگزاری انتخابات را نهایی کرده و به زودی تصمیم خود در این مورد را اعلام خواهد کرد.
در این نامه آمده است: رئیس جمهورافغانستان و معاونانش با رهبران احزاب پیشین جهادی، رئیس مجلس سنا، رئیس مجلس نمایندگان، قاضی القضات و شماری دیگر از شخصیت های سیاسی افغانستان در مورد برگزاری انتخابات گفتگو کرده و به مشورت هایش در این مورد پایان داد.
هم چنین گفته می شود دوشنبه این هفته گذشته آقای کرزی، دیداری با سفرای ارشد کشور های خارجی داشته و با آنها نیز در این مورد بحث و رای زنی کرده است.
اما اقای قانونی رئیس پارلمان افغانستان که در این جلسه اشتراک کرده بود، به نمایندگان پارلمان گفت: آقای کرزی از آنها خواسته بود تا درمورد چگونگی و تاریخ دقیق زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، به وی مشوره دهند.در این جلسه مشورتی حاضرین به کدام نتایج مشخص دست نیافته اند.
اما نامه ای که از طرف دفترریاست جمهوری منتشر شده است، حاکی از آن  بود که  آنان دراین جلسه به تصمیم نهای رسیده اند و به زودی آخرین نظرش را دراین باره اعلام خواهد کرد.
قرار بود روز جمعه هفته گذشته این تصمیم نهایی رئیس جمهور رسما اعلام گردد، اما پس ازیک روز تاخیر روز شنبه از سوی اقای کرزی چنین اعلام گردید:به تاسي ازاحکام مواد 63 و64 قانون اساسي افغانستان، مبني بررعايت وصيانت قانون اساسي ومراقبت ازاجراي آن بحيث مهمترين وثيقه ملي، براي حفظ ثبات ومشروعيت نظام، نهادينه شدن دموکراسي وتقويت نهادهاي ملي، متکي بر اراده مردم، بخاطر تحکيم وفاق و وحدت ملي وحفاظت ازدستاوردهاي مهم افغانستان درطول هفت سال گذشته درحيات ملي وبين المللي، براساس مصوبه شماره 3 مورخ 14/11/1387 ولسي جرگه درباره برگزاري انتخابات رياست جمهوري، برمبناي مشوره هاي متعدد با شخصيتهاي سياسي وجهادي، علما، حقوقدانان ومقامات دولتي وبا درک دلايل ومشکلاتي که کميسيون مستقل انتخابات با آن مواجه ميباشد، مراتب آتي را منظور مي دارم:
ماده اول:کميسيون مستقل انتخابات، انتخابات رياست جمهوري، ولسي جرگه، شوراهاي ولايتي و ولسوالي وشاروالي ها را درمطابقت با مواد 140،138،83،61،33 و141 قانون اساسي افغانستان، برگزار وشرايط لازم را مطابق به احکام قانون براي مشارکت مردم دريک راي دهي شفاف، عادلانه، آزاد، عمومي، سري و مستقيم فراهم نمايد.
این فرمان که چند ماده دیگر نیز داشت مهمترین ماده آن همان ماده اول بود که دستور می داد زمان برگزرای انتخابات در موعد مقرری که قانون اساسی تعیین کرده برگردانده شود.
کار شناسان مسایل سیاسی در افغانستان می گویند، برگزاری انتخابات در ماه جوزا به نفع اقای کرزی خواهد بود زیرا او با استفاده از منابع دولتی به مبارزات انتخاباتی خود خواهد پرداخت و اگر قرار باشد به مناطق ناامن سفر کند از نیروهای خارجی برای حفاظت خود استفاده خواهد کرد. اما دیگر نامزد ها از چنین شانسی برخور دار نیست.
باتوجه به کمی وقت نامزد های رقیب اقای کرزی فرصتی کمی برای تبلیغات دارند زیرا هنوز ائتلاف های سیاسی مستحکمی سیاسی میان احزاب و نامزد ها به وجود نیامده است و آقای کرزی آنان با این تصمیم خود درواقع آنان را غافل گیر خواهد کرد، زیرا آنان برای شش ماه برای انتخابات برنامه ریزی کرده بود نه سه ماه بعد به همین دلیل تا آنان برنامه های خود را آماده و فعال نمایند و کارهای تبلیغاتی را روی دست بگیرند، زمان می گذرد، در حالی که اقای کرزی به عنوان رئیس جمهور یک چهره شناخته شده است و با استفاده از این شانس می تواند کمتراز دیگرنامزدان به کمپاین و تبلیغات بپردازد.
درحالی که مخالفین سیاسی اقای کرزی پیش از آن که تاریخ انتخابات به تاخیربیافتد، تاخیر انتخابات را مخالف با قانون اساسی کشور می دانستند، اما اکنون اعلام اخیر آقای کرزی را مخالف با قانون اساسی کشور می دانند. محی الدین مهدی، سخنگوی شورای متحد ملی، آقای کرزی را متهم کرد که برای ابقای خود در قدرت و محدود کردن فرصت برنده شدن رقبایش در انتخابات، چنین فرمانی داده است.او افزود: "رئیس جمهور می توانست این فرمان را پیشتر صادر کند، اما اکنون می خواهد با وانمود کردن پاسداری از قانون اساسی در واقع فرصت مبارزات انتخاباتی را از رقبا و مخالفان خود بگیرد تا به راحتی بتواند در قدرت باقی بماند."
آقای مهدی گفت: "قانون انتخابات می گوید که ۱۴۰ زور قبل باید تاریخ انتخابات تعیین شود، از این ۱۴۰ روز ۸۳ روزش سپری شده است، یعنی صدور این فرمان در تناقض آشکار با قانون قرار دارد و چنین انتخاباتی عملی نیست."
پیش از این جبهه ملی افغانستان یکی دیگر از ائتلاف های منتقد  آقای کرزی، با فرمان وی مخالفت کرد و رهبران این جبهه برگزاری انتخابات را در بهار سال آینده غیر عملی دانست و دو روز پیش در واکنش به فرمان آقای کرزی اعلام کرد که بیستم اگست که از سوی کمیسیون مستقل انتخابات روز برگزاری انتخابات اعلام شده بود، زمان مناسبی است.
اشرف غني احمد زي كه يكي از كانديداهاي اين دوره مي باشد، ضمن انتقاد از برگزاري انتخابات در ماه مي گفت : اين روند به ضرر ساير كانديداها خواهد بود زيرا فرصت تبليغات را از آنها خواهد گرفت. كليه كانديداها و افراد با نفوذ، در تلاش براي آماده شدن جهت مبارزات تبليغاتي در ماه آگوست شده بودند كه اين تصميم حامد كرزي باعث ايجاد مشكلاتي در اين زمينه براي تمامي اين كانديداها خواهد شد.
به نظر می رسد هداف اساسی این بازی سیاسی استفاده از موقعیت هایی انتخاباتی است که هریک از جناح های سیاسی و از جمله آقای کرزی تلاش دارند آن را به نفع خود رقم زنند. آقای کرزی دربازی جدید درواقع یک تیر را با دو نشان هدف گرفته که اصابت به یکی قطعی است، اگر چنانچه انتخابات دربهار برگزار گردد، به دلیل این که دیگر نامزد ها از امادگی لازم برخوردار نیستند، آقای کرزی می تواند از این فرصت به نفع خود استفاده نماید. از سوی دیگر اگر چنانچه در اواخر تابستان برگزار شود و انتخابات به تاخیر بیافتد، آقای کرزی بااین تصمیم به راحتی جلو انتقادات مخالفان خود را می گیرد، زیرا او خوب می داند که با فرارسیدن 29 جوزا دیگر او رئیس جمهور قانونی نیست و مخالفان با استفاده از این حربه ممکن است موقعیت او را تضعیف نمایند، اکنون او طوری موضع گرفته است که مخالفان را وارد سازد ا خود از تاخیر انتخابات حمایت کنند و بعد از 29 جوزا مخالفان حق اعتراض را به اقای کرزی نداشته باشند و از مخالفان خود در سایه این عملکرد برادامه ریاست جمهوری اش اعتراف بگیرد.
بسیاری بدین نظرند که آقای کرزی با این حربه زیرکانه می خواهد ادامه ریاستش را بعد از ماه جوزا تضمین نماید و همه این جنجال ها هدفی جز ساکن کردن اعتراض مخالفان برادامه ریاستش بعد از ماه جوزا نیست. زیرا او خوب می داند که از نظر امنیتی هرگز زمینه انتخابات آزاد درکشور میسر نیست، نه نامزد ها امادگی لازم را دارند و نه نیروهای امنیتی داخلی و خارجی آمادگی تامین امنیت را دارند.
درچنین وضعیتی اقای کرزی با ایجاد پارازیت های تردید آمیز می خواهد پارادوکس هایی را که خود ایجاد می کند، دیگران نیز وادار سازد تا دست به موضع گیری های متضاد و پاردوکسی کال بزنند. چنانچه آقای صبغت الله مجددی رئیس مجلس سنا، با رد فرمان آقای کرزی گفت: انتخابات در زمانی که قانون اساسی تعیین کرده است یک فیصد هم ممکن نیست. ما موافقت خود را راجع به برگزاری انتخابات در زمانی که قبلا کمیسیون مستقل انتخابات اعلام کرده بود به رئیس جمهور اعلام کرده بودیم.
اقای کرزی مایل است مخالفت رقبایش از فرمان اخیر او تا آنجا پیش برود که رسما برادامه ریاست جمهوری اش بعد ماه جوزا اعتراف کنند و او بدون دردسر و جنجال سیاسی بتواند سه ماه یا بیشتر از حق قانونی اش براریکه قدرت باقی بماند.
این که آیا واقعابرگزاری انتخابات دربهار سال آینده عملی است یانه؟ نیازی به تحلیل سیاسی ندارد زیرا کارشناسان نظامی و نیروهای امنیتی باید دراین رابطه اظهار نظر کنند و این نیروها با صراحت اعلام کرده اند که آنان نمی توانند دربهار امنیت انتخابات را تامین نماید. سازمان پيمان اتلانتيک شمالي (ناتو) روز دوشنبه در مورد برگزاري انتخابات رياست جمهوري در افغانستان در بهار سال اینده ابراز نگراني کرد.
آپاتوراي سخنگوي ناتو گفت "اين بر عهده افغانستان است که در مورد زمان برگزاري انتخابات تصميم گيري کند و نيروهاي بين المللي کمک به برقراري امنيت "ايساف" تابع اين تصميم گيري است ولي در عين حال نيروهاي ايساف، امکانات بيشتري براي برگزاري اين انتخابات در ماه اگست(ماه اسد) دارند تا زماني که بعدا تعيين شده است.
هم چنین رابرت وود سخنگوي وزارت خارجه آمريكا هم در این رابطه گفت : آمريكا از اجراي قانون در مورد برگزاري اين انتخابات حمايت مي كند، اما در عين حال معتقد است برگزاري آن در ماه آگست بهتر خواهد بود؛ زيرا قطعا در آن زمان شرايط امنيتي در افغانستان بهبود خواهد يافت. زیراطبق دستور رئيس جمهور آمريكا، 17000 نيروي جديد وارد افغانستان می گردند و این نیروها در تامين امنيت انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در ماه اگست به افغانستان کمک خواهند کرد.
به هرحال کمیسون مستقل انتخابات کشور هنوز نظر نهایی خود را بعد از فرمان اخیر کرزی اعلام نکرده است. کمیسیون مستقل انتخابات میگوید نظر خود را در مورد تعیین تاریخ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، تا دو روز دیگر اعلام می کند.
گفته می شود این کمیسیون باردیگر برتاخیر انتخابات تاکید خواهد کرد و چنین تاکیدی به نفع اقای کرزی تمام خواهد شد، زیرا او مخالفان خود را در یک عمل انجام شده قرار داده  و وادار می سازد تا آنان برخلاف قانون اساسی از تاخیر انتخابات حمایت کنند و آقای کرزی خود را طرف دار قانون اساسی خوانده و مخالفان خود را متهم به نقض قانون اساسی خواهد کرد و با خیال راحت سه ماه دیگر بیشتر از حقی که دارد براریکه قدرت باقی خواهد ماند.