افغانستان، ضرورت موضع گیری با اصول دیپلماتیک در مسایل سیاسی

محمد اسحاق فیاض

هرچند در بازی سیاسی برخی از تحولات و موضع گیری ها قابل پیشبینی نیست، اما دانش سیاسی امروز تا آن حد پیش رفت کرده است که در سایه تحلیل همه جانبه و تجزیه منافع و ضرورت های سیاسی از یک دیگر، رفتارها، موضع گیریها و نیز تحولات سیاسی را حدس بزنند و این گمانه زنی ها معمولا درست از آب درآمده است.
اما در مو رد تحولات افغانستان حدس و گمان و گمانه زنی ها با دشواری های زیاد همراه است . دلیل اصلی آن این است که رفتارها و موضع گیری ها معمولا ناگهانی و پارادوکسیکال است. موضع گیری تند جنرال مک کریستال نمونه عینی این تحولات متناقض است که به برکناری وی منجر گردید و هیچ کس پیشبینی نمی کرد که او چنین موضع گیری تند را اتخاذ نماید. رئیس جمهور کشورما نیز گاه گاهی مواضع این چنینی دارد،درست حدود هفت ماه پیش بود که علیه امریکا و دیگر خارجی ها موضع تند گرفت و در سفری که در قندهار داشت، طوری که خشم مقامات امریکایی را برانگیخت، اما سر انجام توسط یک صحبت تلفنی با خانم هیلاری کلینتون بسیاری از مشکلات حل گردید و او در سفرش در امریکا با استقبال مواجه گردید. اکنون پس از چند ماه رئیس جمهور کرزی باردیگر علیه غربی ها موضع تندی اتخاذ کرده است. او در مراسم تفويض رتبه جنرالي به 30 تن از افسران نيروهاي مسلح كشور در ارگ رياست جمهوري گفت: "هر کشوری، هر عنصر خارجی به دنبال منفعت ملی خود است. روزی شاید برسد که همین جامعه جهانی که امروز به ما کمک می کند، دیگر در افغانستان منفعتی برای خود نبیند و طوری که در یک لحظه رفتند، باز هم بروند کشورهای خارجی در زمان تجاوز شوروی سابق به افغانستان، مجاهدین را کمک می کردند، زیرا در این کار منافع خود را می دیدند. اما پس از شکست قشون سرخ و پیروزی مجاهدین جامعهء جهانی افغانستان را ترک کرد و حتی سفارت های شان را در این کشور نیز بستند. اما پس از خروج دیپلمات های غربی از کشور، افغانستان با "تهاجم و اشغال مخفی" مواجه شد و گروه القاعده به این کشور آمد. در پی این اشغال، هزاران نفر کشته شدند، ولی جهان "به داد مردم این کشور نرسید". ولی جامعه جهانی تنها پس از حادثه یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ به افغانستان آمدند، به دلیل این که "منافع مستقیم شان در این جا بود."
ادبیات اصطلاحات و واژه های خاصی دارد که بسیاری از موضوعات در این قالب بیان می گردد و حتی موضوعاتی که خوشایند دو طرف نباشد در ادبیات سیاسی طوری بیان می گردد که طرف مقابل را به واکنش تند مواجه نسازد. شاید موضع گیری یاد شده از نظرموضوعی چندان برای غرب هم زننده نباشد، اما چینش کلمات و ادبیات بکار رفته در موضع گیری بالا حساسیت برانگیز است.
منظور رئیس جمهور کرزی از این موضع گیری بود که هرکس باید به فکر خود باشد و خارجی برای کسب منافع شان آمده اند و زمانی که این منافع حتی در سایه حضور گسترده طالبان در افغانستان برآورده شود، آنها افغانستان را بدون شکست طالبان ترک می کنند و منافع آنان مهمتر از شکست طالبان و تحکیم دموکراسی در افغانستان.
اگر به واقعیت های بازی نگریسته شود درست همان است که رئیس جمهور اشاره کرده است، اما آنچه که در این میان حساسیت های جامعه جهانی را باردیگر برانگیخته است، ادبیات تندی است که آقای آن را بکار برده است. بخصوص آخرین راه حلی که برای آن ارایه یم دهد. ائ می گوید:" این به نفع افغانستان است که با کشورهای همسایه و منطقه روابط نیک داشته باشد و با کشورهای دیگر، مانند آمریکا، روابطی مبتنی بر منافع دو طرف داشته باشد".
آنچه سئوال برانگیز این است که باید از جناب رئیس جمهور سئوال شود که همسایه های ما کی فراتر از منافع خود شان برای افغانستان کمک کرده است؟ اگر منافع افغانستان و دست اندازی تجاور کارانه برخی از همسایه در افغانستان نتمی بودی آیا افغانستان به این روز دچار می گردید؟
طالبان و تروریسم بین المللی توسط چه کسانی . کدام کشورها سازماندهی، تربیت، تقویت و برای نابودی افغاگسیل گردید؟ و امروزه نیز مگر هیم همسایه ها نیستند که گروه طالبان را بخاطر منافع شان کمک و تقویت می دهند و در خاک خود آنها را آموزش می دهند در حالی تا دیروز دشمن هم دیگر بودند؟
رئیس جمهوری افغانستان تاکید کرد:" بر اساس این روابط، از جانب افغانستان باید خطری متوجه کشورهای همسایه و منطقه نشود و برعکس از کشورهای همسایه هم هیچ خطری به افغانستان نرسد".
آخرمگر چنین چیزی را همسایه ها رعایت می کنند و یا رعایت کرده اند که چنین انتظاری باید از همسایه ها داشته باشیم؟
جالب است پیش از این رییس جمهور کرزی بارها حضور نیروهای خارجی در افغانستان را به نفع مردم افغانستان عنوان کرده بود و تاکید داشت که اگر نیروهای خارجی از افغانستان خارج شوند، کشور دوباره به پایگاه تروریزم مبدل می گردد. اما اکنون تغیر موضع داده و چنین تصویری از حضور جامعه در افغانستان ارایه می دهد.
براساس گفته های برخی از کارشناسان سیاسی، انتقاد جامعه جهانی سبب خشم و غضب کرزی از جامعه جهانی می گردد و بر عکس دولت افغانستان در واکنش به این موضع گیری، نیروهای خارجی از جمله امریکایی ها را عامل اصلی فساد گسترده در حکومت افغانستان می خواند و بارها آنها را متهم به کشتار افراد غیرنظامی، توسعه فساد و حتی در برخی از موارد متهم به دست داشتن به مواد مخدر نموده است.
اما این که چرا این موضوع سبب چنین موضع گیری های تند می شود هنوز دلیل روشنی ندارد و ایا سئوال و جواب مقامات امریکایی از  برادر ایشان عامل این واکنش است، هنوز روشن نیست. اما کار شناسان سیاسی بارها تاکید دارند که باید دولت افغانستان روابط خود را با کشورهای غربی و همسایه ها براساس عرف سیاسی و دیپلماتیک استوار سازد و ازهرگونه موضع گیری های تند و شتاب زده پرهیز گردد. رحمن اوغلی، نماینده مردم درپارلمان فعلی می گوید: آقای کرزی درحالی این اظهارات را بیان می کند که خودش از سوی این خارجی ها به قدرت رسیده است. اماحکومت افغانستان درحال حاضر در تلاش است تا روابط خود را با کشورهای همسایه تامین نموده، جامعه جهانی از جمله آمریکا را تحت فشار قرار دهد. ولی تلاش های رییس جمهور کرزی نه تنها افغانستان را از این بن بست های سیاسی بیرون خواهد برد بلکه بیم آن می رود تا بحران های پیش بینی نشده ای را متوجه کشور سازد.
معین مرستیال، نماینده مردم ولایت قندوز می گوید در این شکی نیست که نیروهای خارجی براساس منافع ملی شان در افغانستان حضور دارند . اما تامین امنیت در کشورهای منطقه و جهان بستگی به تامین امنیت در افغانستان دارد. نیروهای ناتو به منظور تامین امنیت شهروندان کشورشان در افغانستان حضور یافته و در برابر تروریزم و محو مواد مخدر مبارزه می نمایند. بر این اساس حکومت باید روابط خود را با کشورهای منطقه و جهان بخصوص آمریکا تامین نموده و بر تحکیم این روابط تلاش بیشتری نماید نه اینکه آنها را خود براند و راه را برای افغانستان ناهموارتر سازد.
به هرحال امید است که این موضع گیری ها روابط خوبی میان جامعه جهانی و مردم افغانستان برقرار گردیده است خدشه دار نگردد و این کشور ها بدور از هرگونه تنشی مبارزه خود راعلیه تروریسم و افراطی گری ادامه داده و بر بازسازی افغانستان تلاش نمایند.