افغانستان، کشوری با کمترین خدمات صحی در جهان

محمد اسحاق فیاض
Mif_1967@yahoo.com

افغانستان یکی کشورهای است که پیشینه بسیاربدی را در زمینه صحت و مراقبت های طبی داشته است. سی سال جنگ و نبرد های خونینی که در افغانستان رخ داد، شرایط بسیار سخت و دشواری را برای مردم در زمینه صحت و دست رسی به امکانات طبی به وجود آورد.
اما بعد از سقوط امارت طالبان و استقرار نظام مشروع در افغانستان، انتظار می رفت که  وضعیت بهداشتی و صحی روز به روز بهتر شود، هرچند در این راستا در طول 9 سال گذشته گامهایی برداشته شده است اما ظاهرا این انتظار  آنطوری که باید براورده شده باشد، برآوررده نشده است.
موسسه غیر دولتی آکسفام اعلام نموده است که یک چهارم از جمعیت افغانستان، دسترسی به هیچگونه مراقبت های صحی ندارند. باربارا استاکینگ، رییس این موسسه می گوید، خدمات بهداشتی و درمانی در افغانستان طی سه دهه جنگ به شدت آسیب دیده و افغانستان بالاترین رقم مرگ و میر را در جهان دارد.
این نهاد خیریه بین‌المللی که برای مبارزه با فقر و بی‌عدالتی در بیش از صد کشور جهان فعالیت دارد، افغانستان را یکی از فقیر‌ترین کشورهای دنیا می‌‌داند. خانم باربارا می افزاید از هر پنج کودک زیر پنج سال، یک تن آن به دلیل عدم دسترسی به خدمات صحی در افغانستان از بین می رود. در حال حاضر که این موسسه از طریق آموزشهای حرفه ای و سرمایه گذاری های کوچک شماری از افغانها را در ولایات محروم مساعدت می کند. به گفته مسئول این موسسه، 80 درصد کسانی که از این برنامه مستفید می شوند، زنان روستایی افغان هستند. موسسه آکسفام از 20 سال بدین سو در بخش های برنامه رشد روستایی و توسعه پایدار معیشت، خدمات صحی و آموزشی در مناطق مختلف افغانستان فعالیت دارد. براین اساس گزارش هایی را که در مورد وضعیت بهداشتی و صحی در مورد افغانستان ارایه می کند، با واقعیتهای موجود در افغانستان بسیار نزدیک است.
کمبود مراقبت‌های صحی زنان و کودکان یکی از مهمترین چالش‌ها فراروی زندگی زنان به شمار می‌رود، هرچند وضعیت سلامت زنان هرسال بهبود نسبی پیدا می‌کند، اما بازهم افغانستان یکی از کشورهایی است که بیشترین آمار مرگ و میر کودکان و زنان را هنگام زایمان دارد.
بر اساس آمار يونيسف در سال 2002 ميزان مرگ و مير مادران از 100000 مادر 1600 مي‌باشد كه افغانستان مقام دوم را در جهان از جهت مرگ و مير مادران دارد. عوامل مرگ و مير مادران عبارت است از فقر، عدم دسترسي به امكانات صحي، و مراقبتهاي فوری زایمان، ازدواجها و زایمان‌های زود رس، بارداری زياد، عدم موجوديت مراقبت هاي قبل از ولادت و بعد از ولادت، بدي تغذيه و... مي‌باشد.
براساس این گزارش دسترسي به خدمات صحی باروري فقط 17% امكانات صحي را در كشور تشكيل مي‌هد، رسم و رواجهاي فرهنگي، تداوي زنان را توسط دكتران و پرستاران مرد، به مشكلات زيادي رو به رو ساخته است، نزديك به 40% امكانات صحي اوليه، كارمندان صحي زن ندارند، اكثر ولادت‌ها(84%) در خانه‌ها صورت گرفته و فقط 3/14% ولادتها توسط دايه آموزش ديده و مجرب صورت مي‌گيرد، تقريباً 87% مرگ مادران قابل جلوگيري است.
مرگ اطفال از هر هزار كودك 257 طفل تلف مي‌شود، از هر چهار طفل يك طفل از بين مي‌رود كه بالاترين رقم را در جهان نشان مي‌دهد، تقريباً 69% بيماران سل را در افغانستان زنان تشكيل مي‌دهند.
در نتیجه در هر 30 دقیقه 1 زن بر اثر مسائل بارداری جان می‌بازد که رقم این مرگها از هر 1000 نفر زن 16 تن می‌باشد که 60 برابر کشورهای صنعتی است.
برای بهبود بخشیدن به وضعیت سلامت مادران باردار یک ریاست جدیدی به نام ریاست زنان و صحت باروری در وزارت صحت در سال 2003 تاسیس گردید. این ریاست در قدم اول یک جزوه معلوماتی درباره خدمات اولیه صحی که شامل مراقبت فوری ولادی می‌شد تهیه و توزیع کرد.
شکی نیست که درطول 9 سال وضعیت بهداشت و سلامت درافغانستان بهبود نسبی یافته است، اما وزرات صحت عامه کشور آمار بلندی را دراین زمینه ارایه داده است. براساس این آمار، تعداد افغانهای که به خدمات اساسی صحی دست رسی داشته از 8 % در سال 2001 به بیشتر از 80 % در حال حاضر افزایش نموده و میزان مرگ و میر اطفال زیر سن پنج سال به 25 % بین سال‌های 2002 تا 2007 کاهش یافته است.
اما آمارهایی که ازسوی دیگر موسسات دست اندرکاربین المللی منتشر شد برخلاف این آمار همچنان نگران کننده است. براساس گزارش صندوق توسعه سازمان ملل برای زنان (UNIFEM ) در سال 2007 یک زن در هر 29 دقیقه جان خود را بر اثر ولادت از دست میدهد، تنها 14. 3 درصد از ولادت‌ها توسط قابله‌های ماهر(ماما) صورت می¬گیرد و تنها 12 درصد از زنان مراقبت‌های طبی قبل از ولادت به دست می‌آورند. با توجه وضعیت مکانی بین 30 الی 90 درصد از زنان در محلات روستائی به مراقبت‌های صحی دسترسی پیدا نمی توانند. بطور متوسط در افغانستان یک زن 6 طفل دارد که تعدد زایمان‌ها توان جسمی زن را ضعیف می‌کند و در نتیجه امید به زندگی برای زنان را در افغانستان به طور متوسط به 44 سال می‌رساند. 83 درصد از 50،000 هزار نفر افغان که سالانه بر اثر مرض سل(توبرکلوز) جان‌های شانرا از دست میدهند، زنان میباشد. 48 درصد از زنان به کمبود آهن مواجه‌اند.
این آمار نشان می‌دهد علی رغم پیشرفت‌های نسبی طبی درافغانستان بازهم زنان و نیز کودکان و مردان افغان همچنان گرفتار چالش‌های جدی سلامت هستند و با توجه به ادامه خشونت‌ها درافغانستان زمان طولانی را دربر خواهد گرفت تا مردم افغانستان این مشکلات را پشت سر بگذارند.
هرچند کمبودهای امکانات بهداشتی در روستاها یکی از مشکلات صحی در افغانستان به شمار می رود؛ اما نگرش سنتي و قبيلوي كه به باور هاي سنتي - قبيلوي در سطح جامعه افغانی نیز یکی از عوامل این مشکلات است، بخصوص این مشکلات بیشتر نسبت به زنان نمود پیدا می کند، شاید مهمتین عواملی بسیاری از نان روستایی را برای زایمان و مراقلت های طبی به مراکز درمانی و صحی نمی برند بداشت سنتی مردان قبیله نسبت به زنان باشد و این رفتار سنتی خود به چالشی برای زنان و کودکان افغان تبدیل گردیده است.
شاید آماری که از سوی موسسه آکسفام ارایه شده است، برای وزارت صحن قابل قبول نباشد، و این وزارت خانه امار متفاوتی را در این زمینه ارایه نماید، اما واقعیت این است که باید بپذیریم که وضعیت صحی و بهداشتی در روستاهها چندان رضایت بخش نیست و مرگ و میر زنان و کودکان بخصوص در روستاها واقعیت انکار ناپذیری است که نمی شود آن را به انکار گرفت و بجای عکس العمل دربرابر این گونه گزارش ها و آمار ها تلاش شود تا وضعیت صحی روستائیان بهبود پیدا کند.