تندیس های بودا برپای می ایستد

محمد اسحاق فباض
Mif_1967@yahoo.com

براساس گرازش رسانه های محلی در بامیان دور جدیدی از تحقیقات و کارهای باستان شناسی توسط یک گروه 12 نفری از باستان شناسان افغانی و جاپانی در بامیان، آغاز شده است. پروفیسر کازویا یا ما یوچی رییس هیات باستان شناسان جاپانی روز پنجشنبه به رادیو آزادی گفته است:" ما امسال در دو بخش کار می کنیم، یکی ترمیم کاری و دوم تحقیقات روی بیشتر از ده هزار تکه های نقاشی دیواری که در سال های گذشته از مغاره های بامیان جمع آوری کرده ایم".
غلام حیدر کشککی که ریاست هیئت باستان شناسان افغانی را به عهده دارد نیز گفت: بیشتر از ده هزار قسمت های آثار نقاشی های دیواری در مغاره های بامیان در دیوارهای مغاره ها باقی مانده که فرو نریخته اند. گروه باستان شناسان جاپانی در سال های گذشته دو معبد بزرگ بودایی در بامیان را نیز کشف کردند. این گروه باستان شناسان جاپانی از هشت سال پیش تا هنوز تحقیقات حفریات و ترمیم کاری آثار تاریخی را در بامیان انجام می دهند. کشف نقاشی های رنگ روغنی که در سطح جهان اولین بار در ولایت بامیان صورت گرفته است، نیز توسط همین گروه باستان شناسان جاپانی صورت گرفت و دو سال پیش در شهر لوس انجلس امریکا با همکاری باستان شناسان امریکایی و اروپایی تثبیت شد. این کشف نقاشی های رنگ روغنی در بامیان، بزرگ ترین کشفیات باستان شناسی جهان در سال 2008 میلادی نامیده شد.
هرچند هنوز زود است باور کنیم که تندیس های بودا دوباره برپای خواهد ایستاد، اما آغاز این کار و تلاش ها شروعی نیک برای امیدهای برباد رفته ی یک فرهنگ و تمدن کهن یک ملت است. زیرا با ان که باستان شناسان بارها اعلام کرده بود که تکنولوژی امروز توانایی آن را دارد که تندیس های بودا را دوباره برپای دارد، اما نجیب منلی مشاور وقت وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان در دوسال پیش بارها تاکید کرده بود که برای ترمیم تندیس های بودا هیچ تاخیری وجود ندارد، چون هرگز تصمیمی برای بازسازی این مجسمه ها گرفته نشده و این مجسمه ها دوباره ساخته نخواهد شد. از نظر آقای منلی، بازسازی این پیکره ها، اصالت آنها را از بین می برد. او بارها تاکید کرد، هیچ اقدامی برای بازسازی پیکره های بودا انجام نخواهد شد، نه امروز، نه فردا و نه در آینده، چون بازسازی این پیکره ها، اصالت آنها را از بین می برد!.
برخلاف نظر اقای منلی، والي باميان خانم سرابی در واکنش به این سخنان گفت، بازسازی پیکره های بودا، خواست مردم بامیان است. تا كنون گروه ها و باستان شناسان مختلفی در بامیان فعالیت دارند و در گردهمایی های سالیانه ای که دارند ، هیچ کسی یا گروهی تا بحال نگفته که مجسمه های بازسازی شده اصالت نخواهند داشت. مردم بامیان و مقامات محلی بامیان می خواهند که زیر نظر سازمان یونسکو، حداقل یکی از دو مجسمه بازسازی شود و اگر هدف از دموکراسی در نظر گرفتن خواست مردم است، مردم بامیان دوسال پیش توماری را امضا کردند و در آن خواست خود را مطرح کردند. اما موضع دولت افغانستان روشن نیست و می گوید خواستی برای این مسئله وجود ندارد در حالیکه اینطور نیست.
بهرحال همانوری تندیس های بودا توسط جهالت گروه طالبان برخاک فروریخت، برخی از متعصبان تلاش کردند که این تندیس ها بازسازی نشده و برای همیشه در برخاک افتاده باشد. اما واقعیت این است که با فرهنگ و تمدن بشری نمی شود نگاه متعصبانه داشت و با چوب تعصب حقایق فرهنگی و تمدنی بشر را به انکار گرفت و سرانجام پس از 9 سال تاخیر تلاش هایی برپا ایستادن تندیس های بودا آغاز گردید وبراظهار نظرهایی غیرعلمی برخی از افراد، خط بطلان کشیده شد.
دو تندیس بودا در بامیان و مجموعه ای از بناهای تاریخی اين شهر، برای زمانی طولانی از جاذبه های مهم گردشگری در افغانستان به شمار مي رفت و افتخاري بود براي پيشينه تاريخي و فرهنگي اين سرزمين. دو پیکره بزرگ بودا به نام هاي صلصال و شهمامه در بامیان در زمان امپراتوری کوشانیان، در سده های نخست تا پنجم میلادی به مدت پنج قرن در سايه زحمت و تلاش هنرمندان اين سرزمين، ساخته شدند و به مدت دو روز قامت هاي استوار شان به خاك فروريخت. این پیکره ها در دل صخره های کوهپایه های دره تاریخی بامیان ساخته شدند و بلندای این پیکره ها به 35 متر و 53 متر می رسیدند. این پیکره ها بزرگترین تندیس های بودا و بلندترین مجسمه های سنگی در جهان بودند. طاق هایی که این پیکره ها را محافظت می کرد، با نقاشی های رنگی ازصورت های مردان و زنان بودایی، در حالت های ویژه ای که هر کدام نمایان گر مفهوم خاصی بودند، زیبایی ویژه ای به این پیکره ها بخشیده بودند. پیکره ها بودا در باميان در حال ایستاده بود؛ در حالی که اکثر تندیس های بودا در جهان در حالت خوابیده و یا نشسته است.
گفته می شود تندیس های نشسته بودا بیشتر بیان گر درون گرایی آیین بودایی است؛ اما پیکره های ایستاده بودا در بامیان نماد اندیشه عملگرایی پیکرتراشان بامیانی دانسته می شود. این پیکره ها با راهروهای متعدد به اتاق هایی، که اکنون در دل کوه به صورت مغاره در آمده اند، راه داشته اند. در این اتاقها، که شمار آنها به صدها و شاید هم بیشتر می رسيد، راهبان بودایی سرگرم آموزش و نیایش بوده اند و به هزاران زایر بودایی، از سرزمینهای دور و نزدیک، موعظه می کردند. این اتاقها با شیوه ویژه ای در داخل تپه های بامیان کنده شده اند و سقف بسیاری از آنها نقاشی شده است. براساس آخرین یافته ها نخستین بار در جهان در نقاشی همین اتاقها از رنگ روغنی کار گرفته شده و در میان این اتاقها 46 اتاق به عنوان اتاقهای دارای ارزشهای هنری تثبیت شده است.
اين تنديس ها باتمام عظمت تاريخي و ارزش تاريخي كه داشت در سال 2001 مورد خشم طالبان قرار گرفت. اين كه واقعا اين تصميم طرح خود طالبان بوده اند ترديد هاي زيادي وجود دارد، دستهاي كه دشمني با مردم افغانستان دارند و هميشه در تلاش بوده اند كه جنگ و ناامني دراين سرزمين ادامه پيدا كند از طراحان اصلي جنايت فرهنگي بوده اند و طالبان به عنوان مزدوران بي فكر و متحجران كودني كه هرگز ارزش هاي ملي و سرمايه هاي فرهنگي خود را درك نمي كنند؛ به دستور اربان خارجي شان و نيز افراد داخلي كه دشمني با فرهنگ و تمدن تاريخي اين سرزمين دارند، دست به اين جنايت زدند.
شورای رهبری، شورای علما و ديوان عالی (استره محکمه) طالبان، به پيروی از فرمان ملا محمد عمر رهبر اين گروه ، در تاريخ بيست و شش فبروري سال 2001 ميلادی، ، دستور تخريب تمام آثاری را که به تعبير آنها "غير اسلامی" بود صادر کردند. اولين قرباني اين دستور، دو مجسمه بودا در باميان بود كه پس از چند روز برخاك نشست. اگر به روند زمينه سازي تخريب تنديس هاي بودا درباميان توجه شود، روشن مي گردد كه دست هاي ناپاكي از قبل مدتها روي اين طرح كار مي كرده اند و با يك زمينه سازي از پيش تعيين شده، ملاعمر و ديگر سران متحجر طالبان را را ضي به اين جنايت كردند. هر چند كه اين دستورشامل تمامی مجسمه های تاريخی که در موزه های کابل و ديگر شهرهای افغانستان نگهداری می شدند مي گرديد، اما فقط تنديس هاي بودا درباميان كه قابل حمل نبود تخريب گرديد و ديگر تنديس هاي قابل حمل بودا در موزه ها به غارت رفتند و سرازبازارهاي سياه آثار تاريخي درآوردند. همانهايي كه تلاش كردند تنديس هاي بودا در باميان  با توجيه تحميق مذهبي تخريب گردد، تنديس هاي قابل حمل توسط آنان قاچاق وبه بازار هاي سياه فرخته شد و هرگزپول آن در فتواي آنان حرام نبوده و نيست.