بخشیدن طالبان، ترحم بر پلنگ تیزدندان است

محمد اسحاق فیاض

شورای امنیت سازمان ملل متحد موافقت کرده است تا اسامی رهبران طالبان را که با شبکه القاعده ارتباط ندارند، از فهرست تحریم های خود حذف کند . این توافق در جریان دیدار هیئت شورای امنیت سازمان ملل متحد با حامد کرزی، رئیس جمهوری در افغانستان در کابل صورت گرفته است. پیش از این، فرستاده سازمان ملل متحد برای افغانستان گفته بود حذف نامهای فرماندهان طالبان از فهرست تحریم های این سازمان در دست بررسی شورای امنیت است. این اقدامات در ادامه تلاش های دولت افغانستان برای تشویق طالبان به مذاکره و ترک جنگ صورت می گیرد.
هم چنین طی هفته های اخیر، چندین نفراز افراد مسلحی که دست به خشونت های مختلف زده بودند و به همکاری با گروه طالبان متهم بودند، از بازداشتگاه های دولتی افغانستان و نیز از زندان آمریکایی بگرام آزاد شدند. در لیست سیاهی که در شورای امنیت درج است بیش از 130 تن به شمول ملا محمد عمر و انجنیر گلبدین حکمتیار رهبران طالبان و حزب اسلامی شامل هستند و در نظر است تا اسم این دو تن نیز از لیست سیاه حذف شود.
البته طرح اصلی بخشیدن رهبران طالبان توسط سازمان ملل از سوی برتانیا قبل از برگزاری کنفرانس لندن مطرح گردید و دولت افغانستان آن را در منشور مذاکره با طالبان دذر کنفرانس لندن که به عنوان مهمترین راهکار مطرح شده است، گنجانید و به دنبال آن از طریق جرگه مشورتی این موضوع را مشروعیت بخشید و به همین دلیل بسیاری از کارشناسان بخشیدن طالبان از سوی سازمان ملل را دستآورد برگزاری جرگه مشورتی صلح در کابل می دانند که یک ماه پیش برگزار گردید و دولت تلاش کرد به بخشش طالبان از طریق این جرگه مشروعیت بخشد.
هم چنین دولت افغانستان وچند نهاد بین المللی از جمله ناتو تلاش های دیگری را برای تشویق طالبان برای پیوستن به دولت آغاز کرده است. در تازه ترین اقدام ناتو به کسانی که به روند صلح می پیوندند، زمینه اشتغال فراهم می کند و همزمان محلات آنها بازسازی می شود. به گفته ناتو، این برنامه در قدم نخست در ولایاتی اجرا می شود که بیشترین آسیب را از خشونتها دیده اند.این برنامه در سطوح محلی، در ولسوالی ها و روستاها به اجرا گذاشته می شود و هدف آن برقراری رابطه نزدیک مردمی در سطوح محلی هستند که آنان قبلا با طالبان همکاری داشتند.
فیلد جونز، از فرماندهان ناتو در افغانستان می گوید: "این برنامه به سه بخش تقسیم شده است. در مرحله نخست گفتگو صورت می گیرد تا واضح شود که مردم چه مشکلی دارند و چه می خواهند. در مرحله دوم خلع سلاح مخالفان مسلح است و مرحله سوم بازسازی است. در مجموع هدف این برنامه جذب مخالفان مسلح به روند صلح و بازگرداندن آنان به زندگی عادی است."
پس از تعیین جنرال دیوید پتریوس به عنوان فرمانده عمومی نیروهای ناتو و ائتلاف در کشور این نخستین اقدام در راستای صلح با طالبان می باشد.
مصالحه با طالبان مسلح امروزها در اولویت کاری دولت اقای کرزی  قرار داشته و جامعه جهانی نیز از این برنامه حمایت کرده است. حکومت اقای کرزی می گوید، کسانی که رابطه ای با شبکه القاعده ندارند و حاضر هستند سلاح خود را به زمین بگذارند، می توانند آزادانه به زندگی عادی خود در افغانستان بازگردند.
در حالی تلاش ها برای صلح با طالبان سرعت بیشتری گرفته و هرروز امتیاز بیشتری به صورت یک طرف به این گروه داده می شود، اما گروه طالبان بجای آن که از این پروسه استقبال نماید، تلاش های صلح جویانه دولت افغانستان و جامعه جهانی را نشانه ضعف و ناتوانی دولت نیروهای ناتو و دولت افغانستان دانسته و هرگونه مذاکره را رد نموده است.
درپی دعوت گروه طالبان به صلح ازسوی فرماندهان آمریکایی و جنرال دیوید ریچاردز، لویدرستز ارتش بریتانیا، هفته پیش ذبیح الله مجاهد سخنگوی رهبری طالبان در مصاحبه کتبی که با بی بی سی داشت موضع این گروه را در رابطه با صلح با صراحت اعلام کرد: "ما تا زمانی که نیروهای خارجی افغانستان را ترک نکرده اند، با هیچ کسی گفتگو نداریم؛ ما اطمینان داریم که برنده جنگ خواهیم بود؛ هنگامی که ما دست بالا را داریم، چرا تن به مذاکره بدهیم؛ نیروهای خارجی درباره خروج از افغانستان می اندیشند و در صفوف دشمن اختلاف پدیده آمده است".
جالب این است که دو هفته پیش استفان دی میستورا رئیس ملکی ناتو در مصاحبه با یکی از روزنامه های غربی گفته بود که طالبان از جنگ خسته شده‌اند و مسیر برای گفتگوها باز شده است. تمام اطلاعاتی كه ما دریافت كرده‌ایم، نشان می‌دهد همه از جمله طالبان از جنگ خسته شده‌اند. طالبان هرگز برنده نخواهند بود، با همین تفکر آنها از جنگ کردن خسته شده اند و همین روزهاست که به راحتی آماده مذاکره با دولت افغانستان و با حضور خارجی ها باشند. زیرا آنها هرگز قادر نخواهند بود كنترل افغانستان را در دست بگیرند و آنها نیز این موضوع را می‌دانند.
هنوز روشن نیست که اطلاعات مقامات کشورهای غربی در مورد طالبان ناقص است یا می خواهند موضوع مذاکره با  این گروه را تبدیل به جو تبلیغاتی نماید که این گونه تحلیل از وضعیت موجود دارد. اگر واقعا گروه طالبان از جنگ خسته شده باشند و یا به پیروزی خود ناامید شده باشند، پس چرا هرگونه مذاکره را با دولت افغانستان رد می کنند و دم از ادامه خشونت می زنند؟
در حالی که 130تن از فرماندهان و رهبران گروه طالبان از لیست سیاه سازمان ملل حذف می گردد و پروسه تلاش های صلح با طالبان که بعد از جرگه مشورتی صلح، مشروعیت نیز یافته است، امتیازات بادآورده زیادی را به گروه طالبان می دهد، گروه طالبان برای دومین بار واکنش شدید تری درقبال مذاکره گرفته است، قاری ضیاء الرحمان، از فرماندهان طالبان در تماسی که با برخی رسانه‌های محلی پاكستان گرفته، اعلام کرده است که فرماندهان طالبان در حال تدوین راهبرد جنگی جدیدی هستند كه متضمن هدف قرار دادن خارجیانی است كه با اهداف ملی خود در افغانستان مشغول به كار هستند و در این میان بیش از همه هندی‌ها را هدف قرار خواهند داد. فرماندهان عملیاتی طالبان پیش از فرا رسیدن ماه مبارک رمضان دیداری برای تدوین راهبرد جدید جنگ با یكدیگر خواهند داشت.
او باردیگر تاکید کرد، از آنجا كه ما جنگ را به پیش برده‌ایم، هرگز با دولت حامد كرزی و یا فرماندهان ناتو مذاكره نخواهیم كرد و تمامی بیگانگانی كه در حال تغییر دادن فرهنگ بومی مردم افغانستان و پیروی از اهداف كشورهای متبوع خود درخاک افغانستان هستند، بیرون رانده خواهند شد.
وی گفت، تاكنون گروههای مختلف وابسته به طالبان در مناطق مختلف افغانستان راهبردهای عملیاتی خود را مستقلاً طرح ریزی می‌كردند اما از این پس این راهبردها واحد و مشترك خواهد شد. ضیاءالرحمان همچنین تاكید كرد غربی‌ها به جای نقشه‌كشیدن علیه طالبان، بهتر است هرچه سریعتر خاك افغانستان را ترك كنند، پیش از آن‌كه دیر شود.
برخی از تحلیل گران به این باور بودند که جرگه مشورتی صلح و تلاش های صلح دولت افغانستان و جامعه جهانی، لاقال این  دستآورد را دارد که  بخشی از بدنه طالبان را به سوی صلح و آشتی ملی بکشاند و اگر دولت افغانستان تا این مقدار هم موفق گردد می تواند موفقیت بزرگی برای آنان بوده و موجب تضعیف و ناتوانی طالبان می گردد.
ولی موضع گیری اخیر طالبان همه این باورها را نقش برآب کرد، این صریح ترین موضع گیری گروه طالبان در برابر تلاش های مذاکره باطالبان است و نیز تغییرات فرماندهی نظامیان امریکا را گروه طالبان برای خود یک پیروزی تلقی کرده و این باور را به آنان ایجاد کرده است که حملات انتحاری و مین گذاری ها و دیگر روش های خشونت آمیزی که طالبان به کار می برند، به خوبی کارساز بوده طوری که اختلاف و کشمکش ها را در صفوف نظامیان امریکایی به وجود آورده و زمینه خروج نیروهای امریکایی را از افغانستان فراهم خواهد ساخت.
برخی از کار شناسان دیگر معتقدند که طالبان هنوز هم در بسیاری از نقاط افغانستان عمیقا مورد تنفر مردمند، اما اگر آنان این باور را به وجود بیاورند که آمریکایی ها و بریتانیایی ها را شکست می دهند، جنگ سالاران محلی بیشتر و بیشتری به صفوف شان خواهند پیوست و به این ترتیب، جنرال دیوید پتریوس، فرمانده جدید ناتو در افغانستان، مسئولیت بسیار خطرناک و دشواری را به دوش گرفته تا چنین دیدگاهی را عوض کند.
در حالی نماینده ملکی ناتوقبلا از خستگی گروطالبان از جنگ سخن می گفت و نیز امید وار بود که تلاش های صلح سبب گردد که برخی از گروپ های مسلح طالبان به دولت پیوسته سبب تضعیف گروه طالبان گردد ولی اکنون برخلاف او برخی از کار شناسان بدین باورند که اگر گروه طالبان این باور را در میان مردم زنده نماید که نیروهای خارجی در افغانستان در حال شکست است و گروه طالبان فاتح این میدان خواهد بود، نه تنها برخی از گروپهای مسلح طالبان به دولت نمی پیوندد بلکه بسیاری از قوماندانان جنگ سالار نیز به صفوف طالبان پیوسته جریان خشونت را در کشور تشدید می بخشد. این تلاش ها بجای آن که سبب رخنه در صفوف طالبان گردد، سبب اختلاف وضعف روحیه طرف مقابل شده است.
برهمین اساس حذف اسامی طالبان را از لیست سیاه، برخی از کارشناسان و سیاست مداران، آن را به منزله "ترحم بر پلنگ تیزدندان " می داند که بدون کوچک ترین امتیازی به صورت رایگان به طالبان داده می شود، در حالی که آنان بجای استقبال از مذاکره، این تلاش ها را نشانه ضعف دولت و نیروهای خارجی در افغانستان می دانند.
کارشناسان بدین باورند که پیشنهاد، اقای کرزی برای مذاکره با طالبان و زمینه سازی برای بخشیدن طالبان از سوی سازمان ملل در قالب برگزاری جرگه مشورتی صلح در حالی که دخالت کشورهای همسایه همچنان ادامه دارد و رهبران طالبان آزادانه در کشورهای همسایه در حال فعالیت هستند و طالبان هروز قدرت بیشتری می گیرند، در چنین وضعیتی طرح مذاکره باطالبان به شرط ازادی زندانیان طالبان و نیز بخشیدن رهبران آنان، نشانه ضعف وی در برابر  این گروه است تا نشانه قدرت او در صحنه هاي بازي سياسي.