حج؛ عرصه خودسازی و تجلیگاه ارزش های انسانی

عبدالاحد بهرامی

بیش از دو میلیون تن از مسلمانان از سراسر جهان و از کشورهای مختلف در گردهمایی پرشکوهی در عربستان سعودی گردهم آمده اند تا با انجام مراسم معنوی حج، حضور خاشعانه شان را در برابر خالق هستی به نمایش بگذارند و در راستای خودسازی و پاک ساختن نفس از همه پلیدی ها و زشتی ها، توشه ای از این سفر معنوی برگیرند. سفر حج، سفری برای خودسازی انسان است؛ خودسازی که انسان با پلیدی ها و زشتی ها و در واقع دیو درون خود مبارزه کند؛ مبارزه ای که اسلام آنرا بزرگترین جهاد، یا "جهاد اکبر" خوانده است.
دین اسلام به عنوان دینی که جهاد با نفس و مبارزه با ضعف ها، کاستی های درونی و شخصیتی انسان را بیش از هر جنگ و جهاد دیگری در اولویت قرار داده است، "جهاد اکبر" یا خوسازی را بر پیروان خود واجب گردانیده است، تا یک فرد مسلمان خود را به انسان بهتری تبدیل سازد؛ انسانی که عضو مفیدی برای جامعه خود باشد؛ انسانی که تابع اصول وجدانی، اخلاقی و انسانی باشد؛ انسانی که به همه مهر بورزد و با بیعدالتی و ظلم خصومت داشته باشد و نهایتا انسانی که عاشق خدا، طبیعت همه انسانها باشد. بدون تردید، دین اسلام دین نجات بخش برای انسانها است که هم به جنبه های زندگی فردی و هم به جنبه های زندگی اجتماعی انسانها توجه دارد. شاید بتوان گفت که عمده ترین شاخصه دین اسلام نظام اخلاقی آن است که از جمله نیازهای اساسی جامعه بشری می باشد. جهان امروزی با همه مدنیت و مظاهر گوناگون تمدن، از نبود اخلاق بصورت عام و از فقدان اخلاق جنسی بصورت خاص، رنج می برد. اما در اسلام، اخلاق یکی از ارکان اساسی این دین به شمار می رود که بر اشاعه و ترویج ارزش های اخلاقی در هر عصر و در هر جایی تاکید کرده است.
یکی از ارکان دیگر دین اسلام، عدالت گرایی و عدالت طلبی در میان انسانها و جوامع انسانی است. اسلام در همه اصول و فروع دساتیر خود برای پیروانش، بر عدالت، صلح و انساندوستی تاکید کرده است. بدون تردید می توان گفت که فلسفه وجودی دین اسلام، گسترش اخلاق، عدالت، صلح و همنوع دوستی است و همه اعمال و دستورات اسلام از قبیل نماز، روزه، خمس و زکات و… را که برای پیروان خود مقرر داشته است، در راستای گسترش این ارزشها می باشد. متاسفانه شماری از پیروان دین اسلام از خط اصلی این دین و از آرمان هایی که اسلام از بدو ظهور خود آنها را برای جامعه انسانیت ترسیم کرده بود، تا حدودی فاصله گرفته و به بیراهه رفته اند. وقتی به ارزش های درخشان جامعه بشری عصر کنونی از قبیل حقوق بشر، دموکراسی، انسانگرایی، عدالت، قانونگرایی و… تامل می نماییم در می یابیم که همه آموزه های اسلام در اساس نه تنها هیچ نوع تضاد و تناقضی با این ارزش ها نداشته، بلکه این ارزش ها از جمله آرمان های این دین توحیدی در راستای بنا نهادن جامعه باسعادت انسانی است. حج یکی از اعمالی است که اسلام برای پیروان خود مقرر داشته است. فلسفه وجودی حج، کسب معنویت و دست یافتن به فرصتی برای فرو بردن سر در جیب تفکر برای خودسازی است تا انسان به این وسیله بار دیگر دریابد که در کجاست و برای چه به این دنیا آمده است و زمانی که از این دنیا می رود باید چه چیزی را با خود داشته باشد.
سفر حج آنطور که "شماری از حاجی ها با آب و تاب از آن تعریف می کنند،" سفر پر هزینه ای به عربستان سعودی و مکه نیست، بلکه سفری به سوی فطرت خود انسان است و سفری برای خلوت کردن با خدا و خالق هستی است. علاوه بر آن، این مراسم سالیانه مسلمان ها، جنبه سیاسی نیز دارد و آن همان آرمان بنیادین اسلام و آرمان بنیانگذاران دین اسلام یعنی "نمایشی از اتحاد مسلمانان" است. مسلمانان جهان برای انجام این مراسم عبادی-سیاسی، از هر رنگ، نژاد، قوم، زبان، کشور و از هر طیفی گردهم می آیند و نمایش باشکوهی از اتحاد و همدلی پیروان این دین الهی را -لااقل برای روزهای محدود و بصورت سمبلیک- به تصویر می کشند. حج نمادی از مهر، عطوفت و همدلی است که آرمان های محقق ناشده کشورهای اسلامی محسوب می گردد و لازم است در جوامع اسلامی به وجود آید. شرکت کنندگان حج، در روزهای برگزاری این مراسم همه فراتر از مرزهای نژادی، قومی و زبانی هستند و همه یکرنگ و در لباس سپید، یکی از آرمان های مهم اسلام، یعنی "اتحاد" را به معنای واقعی آن متبلور می سازند.
دین اسلام و اولیای این دین همیشه بر این آرمان یعنی اتحاد مسلمانان تاکید کرده اند؛ اما اینکه مسلمانان به عنوان پیروان این دین به این آرمان دست یافته اند یا نه، جواب تلخ و ناخوشایندی دارد و علت آنرا باید در آسیب هایی که در طول چهارده قرن از درون بر اسلام وارد آمده است، جستجو کرد. یکی از ویژگی های دیگر حج اینست که هر نوع امتیازات مادی و غیره که موجب برتری جویی می گردد، در اینجا مردود است. در پیشگاه خداوند و در آستانه کعبه، سیاه وسفید، فقیر وغنی، شاهزاده و گدا همه مثل همند و هیچ نوع برتری وجود ندارد. حج به این وسیله چنین الگویی را برای جوامع اسلامی جهانیان القا می کند که در آن پدیده هایی چون فاصله طبقاتی و تبعیض میان غنی و فقیر و مسایل نژادی و رنگ و… وجود نداشته باشد و همه در مساوات و برابری زندگی نمایند؛ چیزی که امروزه بخش مهمی از دموکراسی و انسانگرایی را تشکیل می دهد.
منبع : http://www.dailyafghanistan.com/newspages/opinion.html#03