بحران افغانستان و ضرورت تغییر سیاست ها و راهبردها

رهین فرهمند

در ده سال گذشته انتظار همگانی آن بود که جنگ در این کشور پایان یافته و افغانستان با شتاب و سرعت هر چه تمامتر مسیر توسعه و ثبات را بپیماید. اما در مقام عمل نه تنها افغانستان به سرمنزل ثبات و امنیت گام ننهاد که روز بروز بر پیچیدگی اوضاع در این کشور افزوده شد.
تا اینکه بعد از ده سال مبارزه نفس گیر با گروه های تروریستی در افغانستان اکنون وضعیت امنیت و ثبات چه بسا شکننده تر از سالهای آغازین حضور نیروهای بین المللی در افغانستان است. اکنون یکی از پرسش های مهمی که ذهن هر شهروند افغانستان و علاقمندان به مسائل این کشور را با خود درگیر می کند این است که خواستگاه اصلی بحران افغانستان کجااست چه عواملی باعث شکل گیری یک بحران طولانی جنگ در این کشور شده است.
اگر پاسخ روشن است راه حل یا راه حل های نهایی آن چه می تواند باشد. واقعیت این است معادله هزار مجهول بحران افغانستان را تاکنون هیچ تحلیل گر و کارشناسان خبره ی افغانی یا خارجی سعی نکرده است آنگونه که باید واکاوی و ریشه یابی نموده و در نهایت راه حل جامع و مناسبی را برای برون رفت از وضعیت کنونی ارائه بدهند.
بحران افغانستان را می توان از منظر های بسیار گوناگون و متفاوت به تحلیل نشست که هرکدام ازاین منظر ها دانش و تخصص لازم خود را می طلبد که عملا نمی تواند همه این دانشها و تخصص ها در یک مجموعه محدود جمع باشد بلکه باید از نخبگان و کارشناسان فنی در عرصه های مختلف کمک گرفته شود. ریشه های بحران این کشور را باید در حوزه های مختلف فکری، سیاسی، فرهنگی، تاریخی، اجتماعی، جغرافیای طبیعی و... پی گیری نمود چه بسا برخی عوامل منحصر به فرد را باید در این زمینه جستجو کرد که هیچ شبیهی در جای دیگر نداشته باشد.
به همین دلیل است که ده سال از مبارزه پی گیر نیرو های مسلح کشور و قوای بین المللی مستقر در افغانستان با مخالفان مسلح حكومت سپری می گردد و تا کنون ملیارد ها دالر برای این جنگ هزینه شده است و هزاران انسان جان خود را ازدست داده اند. در كنار اين مبارزات سخت و نفس گير تلاش هاي فراوان ديگر به هدف مصالحه با مخالفان نيز در طول اين سالها جريان داشته است.
اما عملا ثبات واقعی در افغانستان بوجود نیامده و تلاشهای دولت و جامعه جهانی نتائج چندانی در پی نداشته است. در خصوص استراتیژی صلح دولت می توان گفت مدارا با طالبان مسلح از يك سو به تقويت طالبان و بزرگ نمائي آنان منجر شده و اين ذهنيت را به آنان القاء نموده كه گويي دولت از موضع ضعف با آنان سخن مي گويد و در نتيجه كوچك ترين نشانه و گامي از جانب آنان به سمت صلح ديده نشده است.
از سوي ديگردر چنين وضعيتي اصرار دولت بر مصالحه، بخش هاي عمده ي از جامعه و نخبگان را دچار ترديد هاي جدي كرده است. زيرا اين پرسش اساسي همواره در اذهان عمومي خود نمائي مي كند كه بالاخره چرا به بحران افغانستان پايان داده نمي شود و چرا خواسته هاي يك گروه كوچك مسلح كه به هيچ طريقي حاضر به گذاشتن سلاح و پايان دادن به جنگ و آشوب در كشور نيستند اين همه اهميت داده مي شود.
اما این را هم نمی توان منکر شد که تجربه سی سال جنگ های داخلی و سایر منازعات در افغانستان و هم ده ساله ای اخیر درگیری ها و خشونت ها در افغانستان به روشنی ثابت کرده است که جنگ راه حل بحران افغانستان نیست. در هر دوره ای هر گروه و جریانی که بر طبل جنگ کوبیده است در واقع هم خود و هم کشور و ساکنان آنرا دچار مشکل کرده و اندک داشته های کشور را برباد داده اند.
تداوم خشونت ها در ده سال اخیر در افغانستان فرصت های بی نظیر و تاریخی مردم افغانستان برای قدم گذشتن به مسیر توسعه و پیشرفت را از آنان ربود. ملیارد ها دالری که در این دهه اخیر به هدف کمک به مردم افغانستان به این کشور سرازیر شده است اگر مدیریت درستی می شد و جنگ مانع سرمایه گذاری های کلان دراین کشور نمی شد افغانستان بزود ترین فرصت یکی از کشور های با ثبات و توسعه یافته در سطح منطقه تبدیل می شد.
افغانستان سرزمین بکر و دست نخورده با جمعیت محدود است که بهره وری از سرمایه های خفته این سرزمین می توانست ارامش و اسایش را به ساکنان ان ارزانی نماید. اما چه سود که خشونت طلبی و افراط گرایی از بیماری های مزمنی است که دامن گیر بخش های از جامعه افغانی شده و این باعث می شود که همواره ثبات و امنیت در این کشوربه یک ارزوی دست نیافتنی تبدیل شود.
به نظر می رسد دراینکه افغانستان نتوانسته است چه در میدان جنگ و چه در میدان صلح موفقانه عمل کند دلیل اصلی اش به ناتوانی و ضعف مدیریت در کشور بر می گردد. این ضعف مدیریت باعث شد که نه این جنگ طولانی در افغانستان دست آوردی داشته باشد و نه تلاشهای صلح نتیجه ی مثبتی بدنبال داشته باشد. ازاین رو افغانستان تمامی فرصتهای را که می توانست دراین ده سال برای رشد و شکوفایی خود داشته باشد را از دست داد و ناتوانی در مهار بحران کشور با عث شد که افغانستان همچنان در آتش جنگ و ترور و خشونت بسوزد.
اغراق نخواهد بود که گفته شود سهم مردم عادی افغانستان در این ده سال جز خشونت، ترور و انتحار و انفجار و فاجعه نبوده است که بعد از ده سال مشق دموکراسی و حکومتداری با حضور و حمایت فعال و چشمگیر اکثر کشورهای قدرتمند جهان در افغانستان رقم خورده است. تداوم جنگ و خشونت در افغانستان و عدم موفقیت تلاشهای صلح دولت برای آوردن ثبات در این کشور نشان می دهد که استراتیژی ها و راهبرد های دولت برای تامین امنیت و ثبات پایدار در افغانستان کارآمد و مفید نبوده است.
یک دهه از حضور نیرومند قوای بین المللی یاری امنیت در کشور می گذرد دراین سالها دولت افغانستان سعی کرده است با بهره گیری از توان نظامی و مدیریتی جامعه جهانی، افغانستان را در مسیر توسعه و ثبات قرار داده و در نهایت با شکست کامل گروه های مخالف مسلح امنیت سراسری در کشور را تامین نماید.
اما عملا با گذشت یک دهه اکنون کشور دچار بحران پیچیده و لاینحل جنگ است از سوی دیگر گسترش فقر و فساد در کشور در نتیجه نا کارآمدی مدیریت در کشور باعث شده است که اعتمادملی و امید به آینده نیز در جامعه از بین برود. در این سالها دولت افغانستان در حالی به امتیاز دهی به مخالفان مسلح برای آوردن آنان پای میز مذاکره ادامه می داد که این گروه ها در نتیجه چنین سیاستهای به هیچ عنوان کوچک ترین گام عملی را به سمت صلح و مذاکره و تفاهم بر نداشتند.
با توجه به آنچه گفته آمد می توان پیش بینی کرد که این ضعف و ناتوانی همچنان ادامه خواهد داشت و کشور همچنان دچار بحرانهای پیچیده تر خواهد شد. مگ اینکه دولت مردان ما بخود آیند و تغییرات جدی را در سیاستها و راهبردهای شان بوجود آورد و باتقویت اعتماد و اتحادملی در کشور بتواند از پس تهدیدهای مخالفان توسعه و ثبات کشور برآیند. در غیر این صورت تازمانیکه انتظار داشته باشیم دیگران برای ما صلح و ثبات را تامین نماید و دولت و ملت افغانستان دراین روند هیچ نقشی نداشته باشد بدیهی است که نه صلحی در کار خواهد بود و نه ثبات و امنیت پایدار در کشور بوجود خواهد آمد.
منبع : http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=123503