جهان در تحولات 2011
قسمت اول
سال 2011 هم با تمام خوشی ها ودلتنگی ها و تحولات خوب و بدی که در آن رخداد گذشت، هرچند سال گذشته میلادی یکی از سال پروحوادث به شمار می رود، اما ثقل این حوادث از نظر محدوده جغرافیایی در آسیا و خاور میانه بود؛ زیرا مهمترین حوادث سال گذشته را می توان انقلاب های عربی، زلزله جاچان، کشته شدن بن لادن و مرگ رهبر کوریای شمالی می توان عنوان کرد که همه در آسیا رخ داده است. اما در تحولات اقتصادی این کشورهای غربی بوده است که طی سال گذشته از آن متاثر گردیده و نوسان مختلفی را شت سر گذاشت.
هرچند در جهان رویدادهای متعدد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، علمی و ورزشی رخ داده است، اما در این نوشته فقط تحولات سیاسی، نظامی و اقتصادی بررسی می گردد.
1- تحولات سیاسی 2011
الف- انقلاب های عربی
انقلاب هایی که در کشورهای عربی رخ داد، مهمترین تحولات سیاسی سال به شمار می رود، این تحول در حقیقت از اوایل سال 2011 آغاز یافت که برخی از این انقلاب ها به پیروزی رسید و برخی دیگر همچنان ادامه دارد. انقلابی که نامهای مختلفی چون بیداری عربی، بهارعربی، عصیان نسل جوان عرب و سقوط دیکتاتوری های غربی و... نام گرفته است. جمهوری ها و سلطنت نشین های کشورهای عربی در قلمرو چند ثروتمندی بود که پسرانشان را برای جانشينی و انتقال قدرت آماده می کردند. به نظر می رسيد هيچ چيز تغيير نخواهد کرد، اما زمانی فرا رسيد که همه چيز تغيير کرد. قيام عليه استبداد، که برای سال ها به تدريج شکل گرفته بود، به نقطه انفجاری رسيده بود. برای بسياری از قدرت های سنتی راه بازگشتی وجود نداشت.
این انقلاب ها از یک ساده اتفاق شروع شد و کسی باور نمی کرد که به یک انقلاب بین المللی عربی تبدیل گردد. در 4 جنوری 2011 جواني سبزي فروش و سرخورده از بي عدالتي هاي نظام پادشاهي در كشور تونس، دراعتراض به بيكاري و فقر، خود را به آتش كشيد ولي با آتش گرفتن "محمد بوعزيزي" به يكباره تمام خاورميانه نیز به آتش كشيده شد. شاید او تصور نمی کرد که اعتراض او به بیکاری و فساد چنین شعله های از خشم را در سراسر کشورهای عربی برمی انگیزد و در واقع کبریتی را که او میدان شهر آتش زد تا خود را در آن بسوزاند، جرقه ای بود که آتش آن در سراسر کشورهای عربی زبانه کشید. نسل امروز عرب همان میزان که بوعزیزی از وضعیت موجود به یک پارچه باروت تبدیل شده بود، آماده آتش گرفتن بود و انقلاب و دگرگونی و خسته و خشم گین از نظام های کهنه و سنتی استبدادی. مردم تونس به خيابان ها ريختند و به خونخواهي جوانی که به نماد خشم عربی تبدیل شده بود.
موج انقلاب بسیار زود مصر را هم در برگرفت، هرچند بن علی رئیس جمهور تونس اولین کسی بود که در برابر انقلاب به زانو در آمد و قدرت را در 14 جنوری رها کرده به عربستان رفت.
فرار بن علی از تونس شعله های انقلاب در چند کشور عربی دیگر شعله ور تر ساخت، میدان التحریر قاهره درمصر به مهمترین نماد انقلاب عربی تبدیل گردید، جوانان شب و روز در این میدان حضور داشتند و دیگر کشورهای عربی نیز از میدان التحریر الگو گرفتند، بحرین، یمن، اردن، لیبیا، سوریه، الجزایر و حتی کشورهای چون عربستان و کویت و امارات هم دچار اعتراض و انقلاب شدند.
بالاخره پس از هفته ها سينه سپركردن جوانان در مقابل گلوله های گرم در میدان تحریر، اتفاق باورنكردني افتاد و رهبر کهنسال پرجمعيت ترین كشورعربی، در مقابل خواست عمومي زانو زد و در تاریخ11 فبروری حسنی مبارک، رییس جمهور مصر از مقام اش بعد از 18 روز تظاهرات مردمی کناره گیری کرد. فیلد مارشال حسین طنطاوی، رییس نیروهای مسلح این کشور، قدرت را به دست گرفت. انقلاب در مصر هم به پیروزی رسید و انقلاب های عربی شتاب بیشتری به خود گرفت. هرچند جوانان دیگر کشورهای عربی تصور می کردند که حاکمان شان را مانند تونس و مصر به راحتی می توانند از قدرت برکنار نمایند و بعد از چند هفته اعتراض، انقلاب را به پیروزی خواهد رسانید، اما چنین تصوری یک رویا بود، فرار بن علی و مبارک دیکتاتورهای عربی را به هراس انداخت. طولی نکشید که خیابانهای شهرهای یمن، بحرین، سوریه و لیبیا با خون جوانان انقلابی رنگین گردید، انقلاب های عربی به خون نیاز داشت و تجربه آسانی که در مصر و تونس بدست آمده بود باید انقلابیون به خواب می دید. "معمر قذافي" دیکتاتور لیبیا و هم پياله هايش در سماجت كودكانه شان سنگ تمام گذاشتند و با تيرباران و حتي بمباران اجتماعات مخالف، چهره يك ديكتاتور ديوانه و شيفته قدرت را تمام رخ ترسيم كردند، دهها هزار نفر در نبردی سخت و خونین جا باختند، در یمن و سوریه و بحرین انقلاب به خاک و خون کشیده شد و میدا لوء لوء که به نماد انقلابیون تبدیل گردیده بود، توسط حکام بحرین تخریب گردید، اما خونین ترین قربایان انقلاب در لیبیا و بعد از آن سوریه بود، طوری که سرانجام پای ناتو را در لبیبا باز کرد و با بمباران های هواییی و حملات گسترده انقلابیون قذافی را در تاریخ 20 اکتوبر دستگیر و به قتل رساندند و انقلاب در لیبیا با تلفات انسانی زیادی سرانجام به پیروزی رسید. در یمن با آن که صالح یک بار به شدت زخمی گردید و در صدها و شاید هزارن نفر در دوران انقلاب جان شان را از دست داده اند، اما هرگز از قدرت به سادگی منار نرفت و بعد از بهبودی بازهم از عربستان به یمن بازگشت، اما سرانجام او نیز تسلیم انقلابیون گردید و در اوایل دسمبر از قدرت کنار رفت. انما انقلاب در سوریه و بحرین همچنان بی نتیجه مانده است و سرکوبها همچنان ادامه دارد و اردن و چند کشورعربی برای فرونشاندن خشم انقلابیون دست به اصلاحات گسترده زدند، در جمله در مغرب و کویت و الجزایر و اعتراضاتی که در عربستان بلند شده بود در نطفه خفه گردید
بدین ترتیب انقلابات عربی که از همان آغاز سال میلادی گذشته آغاز شده بود بخش عمده آن به پیروزی رسیده و بخسی هم هنوز جریان دارد. در این میان هرچند مردم تونس و مصر خواستار محاکمه بن علی و مبارک هستند و آقای مبارک را چند بار تا پای میز محاکمه هم کشانده است، اما اگر انصاف را به خرج دهیم باید به این دو نفر افرین گفت که بدون تلفات زیاد به راحتی به خواسته های مردمش تن داد و از قدرت کنار رفتند و مانند دیگر دیکتاتورها به کشتار مردم برای حفظ قدرت مشغول نشدند، شاید کنار رفتن آسان آنان سبب تداوم انقلاب هیا عربی گردید و اگر انقلاب در تونس و مصر در همان ابتدا سرکوب می گردید شاید انقلاب های عربی تا این اندازه دستآورد نمی داشتند و طعم پیروزی را چند کشور عربی دیگر نیم چشیدند.
ب- در خواست عضویت فلسطین در سازمان ملل
در تحول مهم دیگر فلسطین علی رغم مخالفت های اسرائیل در خواست خود را برای عضویت در سازمان ملل به عنوان کشور مستقل فلسطینی به شورای امنیت ارایه داد که اکنون در حال بررسی است و نیز در 31 اکتوبر فلسطین به عضویت کامل سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، در آمد و این خود یک گام مثبت در راستای استقلال فلسطین است.
ج- اعتراضات انتخاباتی در روسیه
در انتخابات پارلمانی که در 4 دسمبر در روسیه برگزار گردید، حزب حاکم روسیه واحد در آن پیروزی نسبی پیدا کردند، اما این پیروزی سبب اعتراض و تظاهرات در روسیه گردید. یک روز مانده به عید کریسمس نزدیک به یک صدهزار نفر در خیابانهای مسکو در سردترین روز زمستان به خیابانها آمدند و علیه حزب حاکم روسیه شعار دادند. بزرگترین راهپیمایی اعتراضی بود که از سوی ائتلافی از گروه های مخالف سازماندهی شده بود. در شهر ولادی وستک در شرق روسیه، آرتیوم سمسونوف، نماینده پارلمان این منطقه گفته است که نتایج انتخابات باید باطل اعلام شود و خواهان محاکمه ولایمیرپوتین نخست وزیر روسیه شدند. مخالفان همچنان مصمم هستند تا در هوای بسیار سرد مسکو همچنان به اعتراضات خیابانی تا رسیدن به اهداف خود ادامه دهند. هدف اساسی مخالفان حزب حاکم روسیه متحد به رهبری آقای پوتین، چیزی دیگری است و آن عبارت است از جلوگیری تداوم پوتینیسم در قالب ریاست جمهوری جدید روسیه برای دومین بار. زیرا آقای پوتین تصمیم دارد تا خود را برای دومین بار کاندید ریاست جمهوری روسیه نماید، او دو دوره ریاست جمهوری و یک دوره نخست وزیری را پشت سر گذاشته است، اکنون می خواهد برای سومین مرحله برکرسی ریاست جمهوری تکیه بزند، از آنجایی که آقای پوتین برای سومین مرحله پشت سرهم نمی توانست رئیس جمهور شود آقای مدیدیف را کاندید ریاست جمهوری کرد و پیروز گردید و اکنون بعد از یک دوره می تواند براساس قانون اساسی روسیه خود را برای سومین بار کاندید ریاست جمهوری نماید و سعی دارد تا اقتدار پوتینیسم همچنان در روسیه تداوم داشته باشد، اقتدار گرایی پوتینیستی که شباهتی به نظام کمونیستی داشت و روسیه را بعد از فروپاشی شوروی سابق باردیگر قدرت مند و منسجم ساخت. هرچند روسیه در ده سال و اندی به صورت تک حزبی اداره نمی گردید و احزاب سیاسی دیگری هم در پارلمان حضور د اشتند، کسب اکثریت قاطعی که حزب روسیه متحد در پارلمان بدست آورده بود، سبب شده بود که قوه اجرائیه روسیه تقریبا در بست در اختیار یک حزب باشد و به همین دلیل نظام ده ساله روسیه را برخی از تحلیل گران بازگشت به دوره شوروی سابق با ساختار و سازکار جدید عنوان می کند روسهاهرچند اقتدار روسیه را بعد از فروپاشی شوروی سابق مرهون تلاش های پوتین می داند، اما ادامه حضور او برای سومین بار در کرسی ریاست جمهوری برای مردم روسیه تجربه تکراری و خسته کننده است به همین دلیل اعتراضات مردم روسیه و احزاب مخالف حزب حاکم به دلیل این است که آقای پوتین در آینده زمینه را را برای کاندیدای ریاست جمهوری پیدا نتواند، زیرا قرار است که تا سه ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری در روسیه برگزار گردد و ممکن است این اعتراضات طی سه ماه آینده ادامه پیداکند.
د- مرگ رهبر کوریای شمالی
کیم جونگ ایل، رهبر کوریای شمالی، در19 دسمبر در سن 69 سالگی درگذشت و پسرش کیم جونگ اون قدرت را در دست گرفت. کوریای شمالی یکی از کشورهای دیکتاتوری است که مردمش با جهان خارج ارتباط ندارد و به صورت تک حزبی و خانوادگی اداره می شود، در حالی این کشور جمهوری دموکراتیک است اما رهبری آن در دست یک خانواده و حزب کمونیست این کشور است. به مناسبت درگذشت او در این کشور ۱۱ روز عزای عمومی رسمی اعلام شد. تابوت او را در طول چندین روز در جای مخصوص گذاشته بودند و مردم به این شخصیت ادای احترام می کردند. با آن که مراسم تشیع جنازه او با تشریفات گسترده دولتی برگزار گردید، اما با آن که مقامات کوریای شمالی از مقامات کشورهای خارجی برای این مراسم دعوت کرده بود، مقامات بلند پایه خارجی در آن شرکت نکردند در مقابل به تشییع جنازه واتسلاو هاول، رییس جمهور سابق چک که همزمان با مرگ کیم جونگ ایل به عمر 75 سالگی وفات نموده بود، شخصیت های خارجی بیشتری شرکت کرده بودند.
2- تحولات نظامی و تروریستی 2011
الف- کشته شدن بن لادن
در مهم ترین تحولات نظامی و تروریستی کشته شدن اسامه بن لادن رهبر گروه القاعده از مهمترین حوادث این بخش به شمار می رود. اسامه بن لادن در دهه هشتاد میلادی برای جهاد علیه روسها درافغانستان به پاکستان آمد و به سازمان دهی عربهایی که به کمک مجاهدین آمده بودند، پرداخت و از این عربهای افراطی گروه القاعده را تشکیل داد، این گروه که از افکار سلفی گری برخور دار بود، به مرور زمان علیه امریکا و غرب موضع خصمانه اتخاذ کرد، حمله امریکا به کویت در دهه 90 میلادی خصومت القاعد با غرب را چند برابر کرد و آنان به حملات تروریستی علیه غرب اقدام کردند، انفجار پایگاه امریکا در ظهران عربستان و نیز حمله به نمایندگی های امریکا در کینیا و تانزانیا و چندین حملات تروریستی دیگر سبب گردید که این گروه در لیست جریانهای تروریستی قرار گیرد. بعد از تشکیل گروه طالبان اسامه بن لادن به افغانستان آمد و در قندهار مستقرشد و بعد از حمله به سفارت خانه های امریکا در تانزانیا و کینیا امریکا به پایگاه القاعده در فارم هده جلال آباد حمله کرد و این پایگاه را موشک باران کرد و از گروه طالبان خواهان تحویل دادن بن لادن به امریکا شد، اما رهبر گروه طالبان ملاعمر از تحویل بن لادن به غرب و دوری این گروه از القاعده سرباز زد. تا این در 11 سپتامبر سال 2001 بزرگ ترین حمله تروریستی این گروه به وقع پیوست و چند تروریست دو برج مرکز اقتصادی جهان را در نیورک توسط هواپیماهای مسافر بری هدف قرار دادند. تروریست ها 4 هواپیمای مسافر بری را همزمان در فضای امریک ربودند و دو تای آن را در نیوروک برفرق برج های دو قلو کوبیدند و یکی دیگر را به ساختمان وزارت دفاع امریکا کوبیدند و دیگری در پنسلوانیا سقوط داده شد.
این حمله تروریستی سبب گردید که امریکا و متحدانش به افغانستان حمله کند و رژیم طالبان سقوط کرد و نظام دموکراسی در کشور حاکم گردید، اما ملاعمر و اسامه بن لادن و دیگر رهبران و اعضای اصلی طالبان و القاعده در مناطق قبایلی میان افغانستان و پاکستان مخفی شدند و به تدریج به حملات خشونت بار شان در افغانستان ادامه دادند طوری که هرروز خشونت ها در افغانستان افزایش پیدا کرد، رهبران اصلی طالبان و القاعده بدون هراس به فعالیت های تروریستی شان ادامه میدادند. این موضوع سبب گردید که امریکا حملات هوایی خود را در مناطق قبایلی در خاک پاکستان علیه تروریست ها آغاز نمایند، با آن که پاکستان از این حملات راضی نبود اما هواپیما های بدون سرنشین امریکا به حملات خود همچنان ادامه داند و در نتیجه تعدادی از فرماندهان و رهبران طالبان و القاعده در این حملات کشته شدند، اما مهم ترین دستآورد حملات هوایی امریکا به خاک پاکستان شناسایی و حمله به محل اختفای اسامه بن لادن بود.
درشامگاه دوم می بعد از شناسایی دقیق خانه اسامه بن لادن کماندوهای امریکا در عملیاتی در ایبت آباد در شمال غرب پاکستان، حمله بردند و اسامه بن لادن را در خانه اش کشتند و جسد او را با خود بردند و بعد از انتقال به امریکا و آزمایش روی جسد او، جنازه او را در آب رها کردند.
به هرحال دوسیه بن لادن این گونه به پایان رسید در حالی که تشکیلات القاعده همچنان فعال است و در صدد انتقام گیری از غرب هستند.
ب- حمله تروریستی مسکو
در یک تحول دیگر تروریستی در24 جنوری یک بمگذار انتحاری مرتبط به شورشیان ضد روسی قفقاز، در حمله ای در میدان هوایی مسکو 37 تن را کشت و 173 تن دیگر را زخمی کرد. این مهمترین رویداد تررویستی در روسیه در سال گذشته بود. هرچند روسیه گروههای افراطی جدایی طلبان چچن را تقریبا نابود کرده است، اما دسته های کوچکی از این تشکیلات و دیگردسته های تروریستی، همچنان فعالند و دست و حملات انتحاری تروریستی می زنند.
ج- دستگیری متهمان جنایات جنگی
رادوان کاراجیچ رهبر صربهای افراطی که دست به کشتار هزاران بوسنیایی زده بودند، سر انجام دستگیر گردید و به دنبال آن در26 می یکی دیگر از جانیان جنگی راتکو ملادیچ جنرال صربی متهم به جنایت بشری در بوسنیا بعد از 16سال زندگی مخفیانه، دستگیر گردید و اکنون به دوسیه او در دادگاه لاهه در حال بررسی است.
د- حمله تروریستی ناوری
ناروی کشور نفت خیز در منطقه اسکاندیناویای اروپا است که از زمان جنگ جهانی دوم به این سو، از ارام ترین کشورهای این قاره بوده است، اما در همین کشور ارام حادثه تروریستی غمباری رخ داد که همگان را به وحشت انداخت. 22 جولای فردی به نام اندریاس باهرینگ بریفیک یک مسیحی افراطی بود که به دلیل انتقام و اعتراض از وضعیت موجود و مخالفت با حضور مهاجران در این کشور دست به حمله تروریستی خونین زد، او در آغاز یک بمب را در وزارت فرهنگ این کشور منفجر کرد و به دنبال با مسلسلی که از قبل تهیه کرده بود، وارد یکی از جزیره های تفریحی گردید که دانش آموزان را برای تفریح برده بودند و او این جمع دانش آموزان را به رگبار بست و در نتیجه 77 نفر را کشت و صدها نفر را زخمی کرد و این بدترین کشتار در این کشور بعد از جنگ جهانی دوم به شمار می رود.
ه- خروج امریکا از عراق
براساس توافقی که دولت عراق با امریکا بسته بود، امریکا در 16 دسمبر خروج خود را از عراق تکمیل کرد و در این تاریخ آخرین سربازان امریکا عراق را ترک گفتند و آخرین پایگاه شان را به نیروهای عراقی واگذار کردند.
و سرانجام در افغانستان در1 جولای روند انتقال مسوولیت های امنیتی از نیروهای بین المللی به نیروهای افغانستان شروع شد. این روند تا سال 2014 تکمیل می گردد و نیز در12 جولای احمد ولی کرزی، برادر حامد کرزی در منزل اش توسط محافظ اش کشته شد. طالبان مسوولیت این قتل را به عهده گرفتند و نیز در یک حمله تروریستی دیگر در تخار سه تن از مقامات ارشد دولتی و نظامی کشته شدند و نیز برهان الدین ربانی در منزلش توسط کسی که خود را نماینده طالبان برای مذاکرات صلح می دانستند ترور گردید.
3- تحولات اقتصادی 2011
جهان در سال گدشته دچار نوسانات اقتصادی بود، البته این نوسانات در واقع متاثر از نوسانات در سال 2010 بود که جهان وضعیت ناپایداری را در عرصه های اقتصادی پشت سر گذاشت و همین وضع در سال گذشته هم ادامه پیدا کرد، منتها تفاوتی که نسبت به سال قبل از خود داشت این بود که در سال گذشته مشکلات و چالش های اقتصادی به شورش ها و اعتراضات گسترده خیابانی در چند کشور اروپایی و امریکا تبدیل گردید.
الف- تظاهرات گسترده در یونان
یونان یکی از کشورهای اروپایی بود که رد بدترین وضعیت اقتصادی دچار گردید و دولت این کشور برای برون رفت از مشکلات اقتصادی و بدیهی های کلان طرح ریاضت اقتصادی را روی دست گرفت، این طرح که شرایط سختی را بر مردم این کشور تحمیل می کرد، مورد مخالفت یونانی ها قرار گرفت و تظاهرات های گسترده پایتخت و دیگر شهرهای این کشور را فراگرفت، این مخالفت ها و تظاهران هفته ها و ماهها طول کشید و وضعیت به اندازه ای بحرانی گردید که برخی از کشورهای اروپایی می خواستند یونان را از اتحادیه اروپا بیرون کنند.
اتحادیه اروپا برای برون رفت از مشکل یونان جلسات متعددی برگزار کرد تا این که اتحاد اروپا از اخراج یونان از این اتحادیه منصرف شدند و باردیگر قرضه های کلان اقنصادی را به این کشور کردند، اما این وضع بازهم یونانیان راضی نکرد و هم چنان به تظاهرات های خود ادامه دادند. اما سرانجام مردم یونان در یافتند که چاره ای جز تحمل برخی از ریاضت های اقتصادی نیست و این مردم علی رغمی که از وضعیت موجود راضی نیستند، با این وضعیت تن در داده اند و بخشی از ریاضت های اقتصادی را پذیرفته اند.
موضوع یونان سبب گردید تا اتحادیه اروپا باردیگر موضوع کمک و دادن قرضه به کشورهای عضو این اتحادیه را به صورت جدی مورد بررسی قرار دهند و در27 اکتوبر رهبران اتحادیه اروپا برنامه تاریخی را به هدف مبارزه با بحران قرضه ها در حوزه پولی یورو به تصویب رساندند. زیرا یونان و پرتقال از جمله کشورهای عضو این اتحادیه بودند که بیشترین قرضه های مالی را از حوزه یورو دریافت کرده بودند. در15 می پرتقال به عنوان سومین کشور دریافت کننده کمک مالی حوزه یورو، مبلغ 78 میلیارد یورو از حوزه یورو و صندوق بین المللی پول مقروض شد.
ب – جنبش وال استرایت
به دنبال تداوم نابسانی های اقتصادی در جهان جنشی شکل گرفت که به وال استریت معروف گردید و17سپتمبر تظاهرات گسترده ای موسوم به «جنبش وال استریت» در شهر نیویارک شروع شد. بعدها این تظاهرات در دیگر شهرهای جهان نیز گسترش یافت. این جنبش دلیل اصلی وضعیت نا بسامان اقتصادی را نظام سرمایه داری حاکم در جهان می دانند حدود 5 درصد جمعیت جهان تمامی سرمایه این جهان را بلعیده اند. این جریان در واقع نوعی جریان چپ است که در برابر نظام سرمایه داری قد علم کرده اند و به همین دلیل این جنبش در بسیاری از کشورهای جهان طرف دار پیدا کرد و از آن استقبال گردید.
وال استرایت مرکز بورس های بزرگ امریکا به شمار می رود که بزرگ ترین سرمایه داران در آن مشغول فعالیت های اقتصادی هستند و به همین دلیل شعار تظاهر کنندگان این بود که وال استرایت را اشغال کنید و آنها این باور را داشتند که اگر سرمایه و منابع موجود در جهان از دست سرمایه داران گرفته شود، وضعیت اقتصادی چهان بهبود پیدا خواهد کرد.
و سرانجام در زمینه حوادث، زلزله 9 ریشتری در جاپان بدترین حادثه طبیعی بود که در آن 15 هزار نفر کشته شدند و به دنبال آن سونامی بعد از زلزله خرابی های وحشت ناک در این کشور به بار آورد و نیروگاه اتمی فوکوشیما دچار نشت رادیواکتیو گردید و اگر سرعت عمل و مدیریت درست جاپانی ها نبودی، یک فاجعه بزرگ انسانی در این نقطه از جهان به وقوع پیوسته بود.
