پاکستان، تعامل دو وجهی با طالبان

محمد اسحاق فیاض
Mif_1967@yahoo.com

نفوذ گسترده طالبان درپاکستان وضعیتی را به وجود آورده است که بسیاری از کارشناسان می گویند، این کشور طالبان را به مثابه ماری در آستین خود پرورش داد و اکنون خود گرفتار افراطی گری و ناامنی های طالبانی گردیده است.
پاکستان یکی از کشورهای است که طی چند سال به شدت درگیر با گروههای افراطی طالبان و القاعده است. تا پیش از حمله امریکا به افغانستان و سقوط رژیم طالبان از کابل در سال 2002 پاکستان به صورت علنی از گروه طالبان حمایت می کرد و این کشور تنها کشوری بود که امارت طالبان را در کابل برای اولین بار به رسمیت شناخت و تا آخرین لحظه هم پای آن ایستاد.
اما بعد از سقوط امارت یادشده پاکستان ادعا دارد که دست ازحمایت طالبان و القاعده برداشته است. ولی علی رغم این ادعاها چالش اصلی طی سال های گذشته نحوه تعامل مقامات پاکستانی و بخصوص آی اس آی با طالبان بعد از سقوط امارت این گروه از کابل است. پاکستان بارها و بارها حتی در دوره اقتدار نظامی جنرال مشرف، هرگونه همکاری با طالبان را انکار کرده است و ادعا دارد که خود قربانی تروریسم است. اما سئوالی که همواره بدون پاسخ باقی مانده این است که اگر دستهای پشت پرده از طالبان در پاکستان حمایت نمی کنند، چرا تشکیلات طالبان و القاعده دراین کشور روز به روز فعال تر می گردد؟ امکانات نظامی را آنان از کجا تهیه می کنند؟ از کجا حمایت مالی می شوند؟ و چرا مخفی گاههای آنان افشا نمی گردد؟ و سئوالات دیگری که هنوز هم هیچ پاسخ درستی برای آن نمی توان داد.
هرچند این ادعاهای پاکستان در دوره اقای مشرف چندان قابل باور نبود اما با روی کار آمدن حزب مردم و تغییراتی که در آی اس آی صورت گرفت و در مدیریت و نوع اهداف این دستگاه اطلاعاتی تغییرات ایجاد شد، این ذهنیت به وجود آمد که آی اس آی دیگر نمی تواند با طالبان و دیگر گروههای افراطی همکاری نماید.
طولی نکشید که این ذهنیت نیز با گزارش های سری  که مقامات اطلاعاتی و نظامی امریکا ارایه داده است، دچار تردید گردید، زیرا دریاسالار مایک مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا ساعاتی پس از اعلام استراتژی جدید این کشور در مورد افغانستان و پاکستان گفت سرویس اطلاعات نظامی پاکستان (ISI ) با پیکارجویان در مرز این کشور با افغانستان و هند ارتباط دارد.
جنرال دیوید پترئوس، رئیس ستاد فرماندهی نیروهای آمریکا در خاورمیانه، شرق آفریقا و آسیای میانه نیز گفت افسران اطلاعاتی پاکستان اخیرا به پیکارجویان خبر داده بودند که محل استقرار آنها لو رفته است. او افزود که برخی از گروه های پیکارجو توسط "آی اس آی"تاسیس شده اند و ارتباط این نهاد با این گروه ها کماکان ادامه دارد. برخی مقام های آمریکایی پا را از این فراتر نهاده و در مصاحبه با روزنامه نیویورک تایمز، در سخنانی غیر رسمی گفته اند که تقویت مواضع طالبان در جنوب افغانستان عمدتا با پول و تجهیزات نظامی ارسالی از پاکستان صورت گرفته است. این مقام ها گفته اند که اعتماد متقابل بین طرفین با چنین اقداماتی از میان می رود.
جالب است درحالی که مقامات نظامی و اطلاعاتی امریکا سرویس اطلاعاتی پاکستان را متهم به همکاری با طالبان می کند، دولت اقای اوباما وعده ده و نیم میلیارد دالر کمک به پاکستان داده است تا در راستای مبارزه با تروریسم و بازسازی و رونق اقتصادی در این کشور به مصرف برساند. این مبلغ  هر سال به میزان یک و نیم تا دو میلیارد دالر به این کشور داده می شود و این کمک ها جزء برنامه استراتژی جدید امریکا و توافقاتی است که میان امریکا و مقامات پاکستانی برای مبارزه با افراطی گری و تروریسم ، میان دو کشور به وجود آمده است.
درحالی که چنین توافقات کلانی میان دولت مردان امریکا و پاکستان به امضا رسیده است. روزنامه نیویورک تایمز جزئیات بیشتری از این همکاری های آی اس آی را با طالبان افشاء کرده است. به نوشته این روزنامه این حمایت ها از سوی آی اس آی به طالبان شامل پول، تدارکات نظامی و رهنمود پلانگذاری استراتیژیک به قوماندانان طالبان میشود. به ادعای این روزنامه حمایت از طالبان و سایر گروه های مسلح بوسیله عناصر بخش " اس" انجام می گیرد. مدارکی وجود دارد که عوامل بخش یاد شده باقوماندانان طالبان جلسات منظم تشکیل میدهند تا در باره اینکه آیا خشونت در زمان قبل از انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در ماه اسد شدت یا کاهش یابد، گفتگو می کنند.
سرویس های اطلاعاتی امریکا فعالیت دوباره این بخش در آی اس آی را در همکاری با طالبان چنین کشف کرده اند که پاکستان بیم دارد که روزی امریکا از افغانستان اگر برود، ممکن است فعالیت های هند چند برابر در افغانستان بشود و این موضع برای پاکستان خوشایند نیست و آنان برای جلوی گیری از این موضوع باردیگر همکاری مخفیانه خود را با طالبان آغاز کرده اند.
یک مامور ارشد نظامی و اطلاعاتی پاکستان تعبیر جالبی از فعالیت های مخفیانه و پیش گیری از پیامدهای سیاسی در آینده دارد، او می گوید:"در استخبارات شما باید بادشمن تان در تماس باشید یا کورکورانه بدوید". با توجه به این تعبیر بخشی از این سرویس راه همکاری را انتخاب کرده تا دویدن کور کورانه.
تایمز نوشته است که جزئیات تماسهای جاری آی اس آی با گروه های ملیشه توسط پنج یا شش مامورامریکائی و پاکستانی و دیگر مامورین امنیتی در هنگام مصاحبه هائیکه اخیرا ً با آنها در واشنگتن و اسلام آباد انجام شده اند، کشف و ارایه شده است. و ثبوت ارتباطات طالبان و جواسیس پاکستانی از جستجو یا مراقبت الکترونیکی و اطلاعات قابل اعتماد بدست آمده است.
به هرحال دنیای اطلاعات دنیای پیچیده ای است. این بازی همیشه چهره ای پنهان دارد و تا زمانی که افشا نشود چهره و ماهیت واقعی این گونه فعالیت ها دیده نمی شود.
اما در بازی های سیاسی کشورهای غربی بویژه امریکا و بریتانیا همیشه در موضع گیری های شان تاکید کرده اند که بحران افغانستان و تروریسم در منطقه بدون همکاری مقامات پاکستانی پایان نمی پذیرد و پاکستان باید دراین مبارزه سهیم باشد و به همین دلیل تاکنون این کشور امتیازات زیادی را از کشورهای غربی دریافت کرده است و آخرین امتیاز آنان کمک ده و نیم میلیارد دالر است که طی چند سال به پاکستان داده خواهد شد.
درحالی که برخی از مقامات اطلاعاتی امریکا بخشی از آی اس آی را متهم به همکاری با طالبان می کند، اما دیوید میلیبند وزیر امور خارجه بریتانیا  می گوید: اکثر حوادث تروریستی که در بریتانیا رخ می دهند و اکثر تحقیقات تروریستی به نوعی به پاکستان و به ویژه به مناطق مرزی بین پاکستان و افغانستان ارتباط پیدا می‌کند. اما او گفت: من فکر می کنم مهمترین تغییری که در پاکستان در حال حاضر در جریان است، این است که درک و تشخیصی نه تنها در میان سیاستمداران غیر نظامی پاکستان بلکه در میان نظامیان پاکستان نیز به وجود آمده است، مبنی بر اینکه خطری که پاکستان و همچنین کشورهایی مانند بریتانیا را تهدید می کند، از تروریسم داخلی در پاکستان منشاء می گیرد و باید این نکته را نیز به یاد داشته باشیم که تروریسم موجود در داخل پاکستان عامل کشته شدن بی نظیر بوتو بود و این تروریسم موجود در پاکستان است که جان بسیاری از پاکستانی ها را در ارتش و نیروهای خط مقدم پاکستان و همچنین سراسر کشور پاکستان در یک رشته از عملیات بمب گذاری های انتحاری گرفته است.
به هرحال دراین که افراطی گری و تروریسم تهدیدی برای امنیت پاکستان به شمار می رود درآن شکی نیست و امروزه مقامات پاکستانی هراس خود را از گسترش و خشونت ها و فعالیت های افراطی در پاکستان پنهان نمی کند. اما برخی از کارشناسان سیاسی و نظامی به این باورند که پاکستان نمی خواهد که جریان افراطی به طور کلی از این کشور نابود شود. آنها طرفدار تضعیف طالبان و دیگر گروههای افراطی هستند، و نمی خواهند که طالبان به طور کلی نابود شوند. آنها هنوز هم طالبان ضعیف شده را یک حربه می دانند که باید آن را در چنگ داشته باشند تا بتوانند از آن علیه افغانستان و هند بکار گیرند.
بدین ترتیب طلبان هرچند ماری خطرناک در آستین پاکستان است که امروز صاحب خود را نیز تهدید می کند و بیم آن می رود که هرج و مرج را درکشور دارای قدرت اتمی به بارآورد، اما پاکستان به هیچ وجه راضی به مرگ این مار نیست و تلاش دارد تا با تضعیف و خواب آلود کردن مار خوابیده درآستین، آن را از مستی و تحرک زیاد بازدارد تا در موقع مناسب از او کار گیرد. امروز طالبان بهترین راه کمک کشورهای غربی به پاکستان تبدیل گردیده است. کمک ده  و نیم میلیارد دالری امریکا به پاکستان از خیر وجود طالبان و آشوب های موجود دراین کشور بدست آمده است و این کمک ها تنها به مبلغ یاد شده ختم نمی گردد، بلکه کمک های دیگری از سوی غرب به دولت پاکستان نیز در راه است. به همین دلیل مرگ طالبان ممکن است سبب قطع کمک های غربی به پاکستان شود، پس وجود طالبان از هردو  جهت به نفع طالبان است، زیرا هم وسیله تهدید برای همسایگانی است که با آنان مشکلات ارضی و مرزی دارد و هم وسیله ای است برای جلب کمک های غرب به پاکستان.