محمداسحاق فیاض
Mif_1967@yahoo.com  

سیرنزولی آزادی بیان در گسترش ناامنی و فساد اداری

يك هيات از گزارشگران بدون مرز هفته گذشته وارد کابل شده اند تا وضعیت آزادبیان و روند فعالیت های رسانه ای را در افغانستان به بررسی بگیرند. این تیم در گزارش خود ، وضعيت خبرنگاران در افغانستان را وخیم توصیف کرده است.
از آنجایی که رسانه های جمعی اعم از مطبوعات، رادیو و تلویزیون، رکن اساسی آزادی بیان را تشکیل می دهند و آزادی بیان رکن اساسی دموکراسی در هر کشوری است نگرانی دراین زمینه مساوی با سیر نزولی دموکراسی و ثبات و امنیت در کشور نیز به شمار می رود. زیرا میزان استحکام بنیادهای دموکراسی در هر کشوری به شرایط و گستردگی آزادی بیان در سایه رسانه های جمعی، آشکار می گردد. در سایه آزادی بیان آگاهی توده های مردم رشد می کند و خرد جمعی و انگیزه های رعایت به قانون و حقوق شهروندی را بالا می برد، در سایه نقد جمعی چالش های اجتماعی حل می گردد و اشتباهات مدیران دولت گوشزد شده و راهکارهای درست را فراروی آنان قرار می دهد. آزادی بیان نوعی هژمونی اجتماعی را در قالب نظارت عمومی بر دولت و مدیران بوجود می آورد  و مانع سوء استفاده مدیران و کارمندان دولت می شود.
بر این اساس آزادی بیان فرایندی است که در کنار نقد و انتقاد از ساختارهای روابط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه گرفته تا نظام سیاسی احزاب و گردهمایی و کلوپها و ... زمینه ساز راهکارهای سازنده است. بسیاری از اشتباهات و یا راهکارهایی را که مسئولین و مدیران دولتی و سازمانی متوجه نمی شوند، رسانه های جمعی آن را بزرگ کرده و گوشزد می نماید. آزادی بیان منادیان آزادی و حقوق شهروندی و تبلور جامعه مدنی است که بدون آن جامعه مدنی و آزادی شکل نمی گیرد.
افغانستان یکی از کشورهای عقب مانده جهان سوم است جایگاه این کشور در جهان سوم آنهم از فقیر ترین کشورهایش خود نشان می دهد که کشور ما از چه جایگاه مطبوعاتی در جهان برخوردار است، و این نشان می دهد که این کشور با تمامی شعار هایی که در کنفرانس بن داده شده و هفت سال از عمر دموکراسی در افغانستان گشذته است، هنوز هم بسیار زیاد از ویژگی های جامعه مدنی، دموکراسی و آزادی بیان فاصله دارد، همانطوریکه کشورهای جهان سوم از بحران مشروعیت و استبداد رنج می برد و رسانه های جمعی آلت دست استبداد و رژیم های خودکامه است. درافغانستان نيز مانند گذشته  آزادی بیان فراز و نشیب تلخ و رقت بار پیدا کرده است.
از زمان برگزاری کنفرانس بن تاکنون در افغانستان بیش از 67 رادیو، 14 کانال تلویزیون سراسری و چند کانال تلویزیونی ولایتی، فعالیت می كنند، در زمینه مطبوعات حداقل 12 روزنامه، در حال نشر است، هم اکنون در افغانستان صدها خبرنگار مشغول فعالیت هستند و اتحادیه ژورنالیستان نهادی است که از حقوق آنان دفاع می کند. این آمار نشان می دهد که وضعیت رسانه ای و آزادی بیان باید مطلوب باشد و نشان می دهد که فعالیت های رسانه ای در کشور از نظر آماری افزایش یافته است، اما متاسفانه با همه افزایش این گونه امار ها هنوزهم آزادی بیان و اهل قلم و ژور نالیست ها در کشورما دررنج اند و سایه های وحشت و ترس آزار شان می دهند. آنچه ازادي بيان را  در اين كشور به چالش اساسي مواجه كرده است، ذهنیت سنتی و قبیلوی جامعه افغانی است، این ذهنیت سد بزرگی است در برابر تأثیرات آزادی بیان در جامعه و اطلاع رسانی و جهت دهی توده های مردم به سوی جامعه مدنی. این رسالت آزادی بیان است که جامعه انسانی را متحول ساخته و به سوی رشد و آگاهی سوق دهد، تا بنیادهای حقوق شهروندی و رعایت قانون در سایه آزادی و دموکراسی در جامعه تحقق عینی پیدا کند، اما در جامعه سنتی، آزادی بیان و مطبوعات نمی تواند، رسالت خود را به خوبی انجام دهد، زیرا سدهای سنتی متعددی در برابر رشد آگاهی و توسعه جامعه مدنی وجود دارد که شکستنش خود زمان زیادی را هدر می دهد. به همین دلیل با تمامی گستردگی رسانه های جمعی، تحول اجتماعی در قالب جامعه مدنی، در جامعه افغانی آنچنان که باید باشد رونما نگردیده است. در چنين جامعه اي دوعامل چالش بزرگ فراروي آزادي بيان در افغانستان ايجاد كرده است .
يكي خود سانسوري آزادي بيان در سايه تهديد و زووگويي به خبر نگاران و ديگري زيرپاگذاشتن قوانين آزادي بيان و رسانه ها توسط مجريان قانون است.
تهدید خبرنگاران به مرگ، چیزی عادی در این کشور است. متاسفانه در سال های پیش بیشترین تهدید از ناحیه طالبان متوجه خبرنگاران و اهل مطبوعات و رسانه های بود، اما اکنون متاسفانه این روند سیر معکوس به خود گرفته و ژرونالیست ها بیشتر از سوی مقامات دولتی مورد نهدید و سانسور قرار می گیرند و یا اطلاعات درست در اختیار انان داده نمی شود.

 گروه خبرنگاران بدون مرز می گويند: در جريان يك هفته اقامت در كابل با خبرنگاران و مقامات دولتي از جمله وزير عدليه، داخله و اطلاعات و فرهنگ و جامعه مدني افغانستان ديدار كرده‌اند و قرار است به زودي با حامد كرزي نيز ملاقات داشته باشند.اين هيات در نشستي خبري، وضعيت خبرنگاران در افغانستان را نگران كننده خوانده و خواستار حمايت دولت از آنان شدند.جين فرانسيوس منشي عمومي سازمان گزارشگران بدون مرز معتقد است كه بدون وجود رسانه‌هاي آزاد و اطلاع رساني دقيق، افغانستان نمي تواند به دموكراسي برسد . وي از وضعيت امنيتي در افغانستان به ويژه در مناطق جنوب و شرق، ابراز نگراني كرده، گفت: خبرنگاران در شرايط دشوار امنيتي كار مي كنند و در جنوب و شرق كشور هر روز بيشتر از روز پيش فعاليت خبرنگاران كمرنگ‌تر مي شود.
فرانسيوس افزود : خبرنگاران مورد تهديدهاي فراوان قرار گرفته‌اند و من اطمينان دارم كه اختطاف و دستگيري آنان به آزادي بيان در افغانستان ضربه خواهد زد.
به گفته وي در جريان سال 2008 دو خبرنگار كشته شده و پنجاه تن ديگر زخمي، لت و كوب و يا تهديد شده اند و ده ها خبرنگار زن نيز بر اثر تهديد مجبور به ترك افغانستان شده و به ندرت مورد حمايت دولت و نيروهاي امنيتي قرار گرفته اند.
وي با بيان اين كه در حال حاضر خبرنگاران در افغانستان در وحشت و ترس به سر مي برند و نمي توانند در فضايي آرام كار كنند، از دولت و به ويژه آقاي كرزي خواست تا از آنان حمايت كند.
منشي عمومي گزارشگران بدون مرز، عدم تصويب قانون مطبوعات و نبود اطلاع رساني صحيح از سوي مقامات دولتي را يكي ديگر از مشكلات خبرنگاران در افغانستان عنوان كرد و خاطر نشان ساخت كه دولت بيشتر از طالبان براي خبرنگاران ايجاد مشكل مي كند.
معمولا در هرکشوری وقتی دموکراسی برقرار می شود، فرایند آزادی بیان روز به روز رشد می کند و ازادی بیان هروز از اقتدار و ثبات بیشتری بر خوردار می گردد، اما درافغانستان متاسفانه این روند سیر نزولی به خود گرفته و آزادی بیان بجای آن که رشد کند هروز با چالش های متعددی دیگری دچار می شود، به همان میزان که کشور در دام ناامنی ها و گستردگی فساد اداری غرق می گردد، روند ازادی بیان نیز سیر نزولی پیدا می کند.